Genel Bakış
Anemi, kanda yeterli sağlıklı kırmızı kan hücresi (eritrosit) veya hemoglobin bulunmaması durumudur. Hemoglobin, vücuttaki tüm dokulara oksijen taşıyan proteindir; eksikliğinde dokular yeterli oksijen alamaz.
Dünya genelinde 2 milyardan fazla insanı etkiler. Türkiye'de özellikle kadınlarda, gebelerde, küçük çocuklarda ve yaşlılarda yaygındır. Anemi tek başına bir hastalık değil; altta yatan bir nedenin işaretidir.
Anemi Türleri
- Demir eksikliği anemisi (en yaygın)
- Vitamin B12 eksikliği anemisi (megaloblastik)
- Folik asit eksikliği anemisi
- Kronik hastalık anemisi
- Aplastik anemi
- Hemolitik anemi (kırmızı hücrelerin yıkımı)
- Orak hücreli anemi (kalıtsal)
- Talasemi (Akdeniz anemisi, Türkiye'de yaygın)
Belirtiler
Hafif anemide belirti olmayabilir. Şiddetlendikçe:
- Aşırı yorgunluk, halsizlik
- Solgun veya sarımsı cilt
- Nefes darlığı
- Çarpıntı, hızlı kalp atışı
- Baş dönmesi, sersemlik
- Soğuk eller ve ayaklar
- Baş ağrısı
- Göğüs ağrısı
- Konsantrasyon güçlüğü
- Tırnak kırılması
- Saç dökülmesi
- Egzersiz toleransının düşmesi
B12 eksikliğine özgü belirtiler:
- Ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
- Denge bozukluğu
- Hafıza sorunları
- Sarılık
- Dilde yanma, kızarıklık
Nedenler
Anemi 3 ana mekanizmadan kaynaklanır:
1. Kan kaybı:
- Yoğun adet kanaması
- Mide-bağırsak kanamaları
- Cerrahi
- Travma
2. Yetersiz hücre üretimi:
- Demir, B12, folik asit eksikliği
- Kemik iliği hastalıkları
- Kronik böbrek hastalığı (eritropoietin eksikliği)
- Kronik iltihaplı hastalıklar
- Kanser
3. Artmış hücre yıkımı:
- Otoimmün hemolitik anemi
- Kalıtsal hastalıklar (talasemi, orak hücreli anemi)
- Bazı enfeksiyonlar (sıtma)
- Bazı ilaçlar
Risk Faktörleri
- Demir, vitaminden fakir beslenme
- Bağırsak hastalıkları
- Kadın olmak (özellikle üreme çağı)
- Gebelik
- Kronik hastalıklar
- Aile öyküsü (talasemi, orak hücreli anemi)
- 65 yaş üstü
- Vejetaryen beslenme
- Bazı ilaçlar
Komplikasyonlar
- Aşırı yorgunluk, iş ve okul başarısının düşmesi
- Kalp problemleri (aritmi, kalp yetmezliği)
- Gebelik komplikasyonları (erken doğum, düşük doğum ağırlığı)
- Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği
- Düşüş riski (yaşlılarda)
- Ölüm (şiddetli aneminin tedavisiz seyri)
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Sürekli halsizlik ve yorgunluk hissediyorsanız
- Solgun görünüyorsanız
- Nefes darlığı ve çarpıntınız varsa
- Ailenizde anemi öyküsü varsa
- Gebeyseniz veya gebelik planlıyorsanız
- Yoğun adet kanamanız varsa
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Tam kan sayımı: Hemoglobin, hematokrit, eritrosit indeksleri (MCV, MCH, MCHC)
- Periferik yayma: Hücre şekli ve boyutu
- Demir paneli: Serum demir, ferritin, transferrin saturasyonu
- Vitamin B12, folik asit düzeyi
- Retikülosit sayımı
- Hemoglobin elektroforezi (talasemi şüphesinde)
- Altta yatan nedeni bulmaya yönelik testler (endoskopi, kolonoskopi)
Tedavi (nedene göre):
- Demir eksikliği: Demir hapları, gerekirse damardan demir
- B12 eksikliği: B12 iğnesi veya yüksek doz oral B12
- Folik asit eksikliği: Folik asit tabletleri
- Kronik hastalık anemisi: Eritropoietin (epoetin)
- Aplastik anemi: Kemik iliği nakli, immünsüpresif tedavi
- Hemolitik anemi: Kortikosteroidler, gerekirse dalak alınması
- Talasemi/orak hücre: Düzenli kan nakli, kemik iliği nakli
- Şiddetli vakalar: Kan nakli
Önleme
Demir kaynakları: Kırmızı et, karaciğer, kuru baklagiller, koyu yeşil sebzeler, kuru meyveler
B12 kaynakları: Hayvansal gıdalar (et, balık, yumurta, süt ürünleri)
Folik asit kaynakları: Yeşil yapraklı sebzeler, narenciye, baklagiller
Genel öneriler:
- Dengeli ve çeşitli beslenin
- Demir emilimini artırmak için C vitaminiyle birlikte tüketin
- Çay ve kahveyi yemeklerden ayırın
- Gebelikte takviye alın
- Risk grubundaysanız düzenli kontrol
- Talasemi taraması (özellikle Ege ve Akdeniz bölgesinde)
- Vejetaryen beslenenler için B12 takviyesi
- Bağırsak hastalıklarını tedavi ettirin