Anksiyete bozuklukları (Kaygı bozuklukları)

Anksiyete, günlük hayattaki kaygı ve endişelerin normal sınırların ötesine geçerek günlük yaşamı, ilişkileri ve iş hayatını olumsuz etkilediği bir ruhsal sağlık sorunudur. Türkiye'de en sık görülen ruhsal hastalıklardan biridir; hayat boyu görülme oranı %25-30'a ulaşır.

Anksiyete bozukluğu olan kişiler, genellikle gerçek bir tehdit olmadığında bile sürekli, aşırı endişe yaşar. Bu kaygı; çarpıntı, terleme, nefes darlığı gibi fiziksel belirtilere de yol açar.

**Yaygın anksiyete türleri:**

- Yaygın anksiyete bozukluğu - Panik bozukluğu - Sosyal anksiyete bozukluğu - Özgül fobiler - Ayrılık anksiyetesi - Agorafobi

Belirtiler

• Sürekli endişe, huzursuzluk

• Kontrol edilemeyen kaygı düşünceleri

• Tehlike veya felaket beklentisi

• Konsantrasyon güçlüğü

• Sinirlilik, gerginlik

• Uyku sorunları

• Çarpıntı, hızlı nabız

• Terleme, titreme

• Nefes darlığı, boğulma hissi

• Göğüs ağrısı veya sıkışması

• Bulantı, karın ağrısı

• Baş dönmesi

• Kas gerginliği

• Aşırı yorgunluk

• Uyuşma, karıncalanma

Nedenler

• Genetik: Aile öyküsü riski artırır

• Beyin kimyası: Serotonin, dopamin gibi nörotransmitterlerin dengesizliği

• Çevresel stres: Travma, kayıp, iş veya ilişki sorunları

• Tıbbi durumlar: Tiroid hastalıkları, kalp hastalıkları, solunum yolu hastalıkları

• Madde kullanımı: Alkol, kafein, uyuşturucu

Risk Faktörleri

• Kadın olmak (2 kat daha fazla)

• Çocukluk travması

• Stresli yaşam olayları

• Aile öyküsü

• Diğer ruhsal hastalıklar (depresyon)

• Bazı kişilik özellikleri (mükemmeliyetçilik)

• Kronik fiziksel hastalıklar

• Madde bağımlılığı

Komplikasyonlar

• Depresyon

• Madde bağımlılığı

• Uyku bozuklukları

• Sindirim sorunları

• Kronik baş ağrısı

• Sosyal izolasyon

• İş ve okul başarısında düşüş

• İntihar düşünceleri (ağır vakalarda)

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı

• Kaygı günlük hayatı, işi, ilişkileri etkiliyorsa

• Korkular ve endişeler kontrol edilemez hale geldiyse

• Panik atak yaşıyorsanız

• Anksiyete depresyon, alkol/madde kullanımına eşlik ediyorsa

• İntihar düşünceleri varsa acilen psikiyatriye başvurun

Tanı ve Tedavi

• Bilişsel davranışçı terapi (BDT): En etkili psikolojik tedavi

• İlaç tedavisi: SSRI'lar, SNRI'lar (paroksetin, sertralin, venlafaksin); kısa süreli benzodiazepinler

• Maruz bırakma terapisi: Özellikle fobilerde

• Gevşeme teknikleri: Nefes egzersizleri, meditasyon, yoga

Önleme

• Erken yardım alın; kaygıyı görmezden gelmeyin

• Stresi yönetmeyi öğrenin (meditasyon, nefes egzersizleri)

• Düzenli egzersiz yapın

• Kafein, alkol ve uyuşturucudan kaçının

• Yeterince uyuyun

• Sosyal destek bağlarınızı güçlendirin

• Düzenli ve sağlıklı beslenin