Apandisit

Genel Bakış

Apandisit, kalın bağırsağın başlangıcındaki küçük, parmak benzeri çıkıntı olan apendiksin iltihaplanmasıdır. Apendiks; sağ alt karın bölgesinde bulunur ve günümüzde fonksiyonu tam olarak bilinmemektedir.

Apandisit, en sık acil cerrahi nedendir. Hayat boyu görülme riski %7'dir; 10-30 yaş arası en sıktır. Tanı konulduğunda 24-72 saat içinde apendiks patlayabilir ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Belirtiler

Klasik belirtiler:

• Göbek çevresinde başlayıp 12-24 saat içinde sağ alt karna kayan ağrı (McBurney noktası)
• Bulantı, kusma
• İştahsızlık
• Hafif ateş (37,5-38,5 °C)
• Karın şişkinliği
• Hareketle, öksürmekle, yürümekle artan ağrı
• Gaz çıkaramama
• Kabızlık veya ishal (bazen)

Atipik vakalar:

• Çocuklarda: kusma, huzursuzluk daha belirgin
• Gebelerde: ağrı sağ üst kadrana kayabilir
• Yaşlılarda: belirtiler silik olabilir, geç tanı
• Retroçekal apandisitte: sırt ağrısı
• Pelvik apandisitte: idrar şikayetleri, ishal

Apendiks patladığında (perforasyon):

• Ağrı geçici olarak azalır (yanıltıcı!)
• Sonra yaygın karın ağrısı (peritonit)
• Yüksek ateş
• Karın gerginliği
• Şok belirtileri

Nedenler

Apendiksin tıkanması:

• Sertleşmiş dışkı (fekalit)
• Lenf bezi şişmesi (özellikle çocuklarda)
• Parazit
• Yabancı cisim
• Tümör (nadir)

Tıkanma sonrası:

1. Apendiks içinde sıvı birikir
2. Bakteri ürer
3. İltihap, şişme
4. Kan akımı azalır
5. Doku ölümü ve perforasyon

Risk Faktörleri

• 10-30 yaş arası
• Erkek olmak (hafifçe daha sık)
• Aile öyküsü
• Kistik fibroz (çocuklarda)

Komplikasyonlar

• Perforasyon (delinme): Apendiksin patlaması — en ciddi komplikasyon
• Peritonit: Karın zarının iltihabı (hayatı tehdit eder)
• Apandiküler apse: İrin birikimi
• Sepsis: Kan dolaşımı enfeksiyonu
• Yapışıklıklar (adhezyon)
• Bağırsak tıkanıklığı
• Cerrahi sonrası komplikasyonlar: Yara enfeksiyonu, hematom

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı

Acil başvuru (112 veya en yakın acile):

• Şiddetli, sağ alt karın ağrısı
• Göbek çevresinden sağ alt karna kayan ağrı
• Ağrıya bulantı, kusma, ateş eşlik ediyorsa
• Hareketle artan karın ağrısı
• 6 saatten uzun süren karın ağrısı
• Yürürken, eğilirken karın bölgesini koruma
• Karın gerginliği
• Gebelikte sağ taraflı ağrı

Bekleme yapmayın: Apandisit tanısı zamanla zorlaşır; gecikme perforasyon riskini artırır.

Tanı ve Tedavi

Tanı:

• Fizik muayene (McBurney noktasında hassasiyet, defans, rebound)
• Rovsing, psoas, obturator işaretleri
• Kan testleri: Beyaz küre (lökositoz), CRP yüksek
• İdrar tahlili (ayırıcı tanı için)
• Görüntüleme:
  • BT (en duyarlı): Apendiks çapı >6 mm, iltihaplanma
  • Ultrason: Özellikle çocuklarda ve gebelerde
  • MR (gebelikte alternatif)
• Alvarado skorlaması: Klinik karar destek

Tedavi:

1. Cerrahi (apendektomi - temel tedavi):

• Laparoskopik apendektomi (tercih edilen):
  • Küçük 3 kesi
  • Daha hızlı iyileşme
  • Daha az ağrı
  • 1-2 gün hastane yatışı
• Açık apendektomi:
  • Perforasyon, apse varsa
  • 3-5 cm sağ alt karın kesisi
  • 3-5 gün hastane yatışı

2. Komplike apandisit (perforasyon, apse):

• Damar yolu antibiyotik
• Perkütan drenaj (apse için)
• Bazen gecikmeli cerrahi (interval apendektomi)

3. Antibiyotik tedavisi (seçilmiş hastalar):

• Komplike olmayan apandisitte alternatif olarak
• %70 başarı; ancak nüks riski vardır
• Genelde cerrahi tercih edilir

Cerrahi sonrası:

• Hızlı mobilizasyon
• Yumuşak diyet, sonra normal
• 1-2 hafta içinde normale dönüş
• Spor, ağır kaldırma 4-6 hafta sonra

Önleme

Apandisitin kesin önleme yöntemi yoktur; ancak bazı faktörler riski azaltabilir:

• Lifli beslenme (sebze, meyve, tam tahıllar)
• Yeterli su tüketimi
• Düzenli bağırsak hareketi
• Sağlıklı kilonuzu koruyun

En önemlisi: Apandisit belirtileri ortaya çıktığında hızlı tanı ve tedavi komplikasyonları önler. Karın ağrısını ciddiye alın; sağ alt karın ağrılarını ihmal etmeyin.