Apandisit, kalın bağırsağın başlangıcındaki küçük, parmak benzeri çıkıntı olan apendiksin iltihaplanmasıdır. Apendiks; sağ alt karın bölgesinde bulunur ve günümüzde fonksiyonu tam olarak bilinmemektedir.
Apandisit, en sık acil cerrahi nedendir. Hayat boyu görülme riski %7'dir; 10-30 yaş arası en sıktır. Tanı konulduğunda 24-72 saat içinde apendiks patlayabilir ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Belirtiler
Klasik belirtiler:
- Göbek çevresinde başlayıp 12-24 saat içinde sağ alt karna kayan ağrı (McBurney noktası)
- Bulantı, kusma
- İştahsızlık
- Hafif ateş (37,5-38,5 °C)
- Karın şişkinliği
- Hareketle, öksürmekle, yürümekle artan ağrı
- Gaz çıkaramama
- Kabızlık veya ishal (bazen)
Atipik vakalar:
- Çocuklarda: kusma, huzursuzluk daha belirgin
- Gebelerde: ağrı sağ üst kadrana kayabilir
- Yaşlılarda: belirtiler silik olabilir, geç tanı
- Retroçekal apandisitte: sırt ağrısı
- Pelvik apandisitte: idrar şikayetleri, ishal
Apendiks patladığında (perforasyon):
- Ağrı geçici olarak azalır (yanıltıcı!)
- Sonra yaygın karın ağrısı (peritonit)
- Yüksek ateş
- Karın gerginliği
- Şok belirtileri
Nedenler
Apendiksin tıkanması:
- Sertleşmiş dışkı (fekalit)
- Lenf bezi şişmesi (özellikle çocuklarda)
- Parazit
- Yabancı cisim
- Tümör (nadir)
Tıkanma sonrası:
1. Apendiks içinde sıvı birikir 2. Bakteri ürer 3. İltihap, şişme 4. Kan akımı azalır 5. Doku ölümü ve perforasyon
Risk Faktörleri
- 10-30 yaş arası
- Erkek olmak (hafifçe daha sık)
- Aile öyküsü
- Kistik fibroz (çocuklarda)
Komplikasyonlar
- Perforasyon (delinme): Apendiksin patlaması — en ciddi komplikasyon
- Peritonit: Karın zarının iltihabı (hayatı tehdit eder)
- Apandiküler apse: İrin birikimi
- Sepsis: Kan dolaşımı enfeksiyonu
- Yapışıklıklar (adhezyon)
- Bağırsak tıkanıklığı
- Cerrahi sonrası komplikasyonlar: Yara enfeksiyonu, hematom
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Acil başvuru (112 veya en yakın acile):
- Şiddetli, sağ alt karın ağrısı
- Göbek çevresinden sağ alt karna kayan ağrı
- Ağrıya bulantı, kusma, ateş eşlik ediyorsa
- Hareketle artan karın ağrısı
- 6 saatten uzun süren karın ağrısı
- Yürürken, eğilirken karın bölgesini koruma
- Karın gerginliği
- Gebelikte sağ taraflı ağrı
Bekleme yapmayın: Apandisit tanısı zamanla zorlaşır; gecikme perforasyon riskini artırır.
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Fizik muayene (McBurney noktasında hassasiyet, defans, rebound)
- Rovsing, psoas, obturator işaretleri
- Kan testleri: Beyaz küre (lökositoz), CRP yüksek
- İdrar tahlili (ayırıcı tanı için)
- Görüntüleme:
- BT (en duyarlı): Apendiks çapı >6 mm, iltihaplanma
- Ultrason: Özellikle çocuklarda ve gebelerde
- MR (gebelikte alternatif)
- Alvarado skorlaması: Klinik karar destek
Tedavi:
1. Cerrahi (apendektomi - temel tedavi):
- Laparoskopik apendektomi (tercih edilen):
- Küçük 3 kesi
- Daha hızlı iyileşme
- Daha az ağrı
- 1-2 gün hastane yatışı
- Açık apendektomi:
- Perforasyon, apse varsa
- 3-5 cm sağ alt karın kesisi
- 3-5 gün hastane yatışı
2. Komplike apandisit (perforasyon, apse):
- Damar yolu antibiyotik
- Perkütan drenaj (apse için)
- Bazen gecikmeli cerrahi (interval apendektomi)
3. Antibiyotik tedavisi (seçilmiş hastalar):
- Komplike olmayan apandisitte alternatif olarak
- %70 başarı; ancak nüks riski vardır
- Genelde cerrahi tercih edilir
Cerrahi sonrası:
- Hızlı mobilizasyon
- Yumuşak diyet, sonra normal
- 1-2 hafta içinde normale dönüş
- Spor, ağır kaldırma 4-6 hafta sonra
Önleme
Apandisitin kesin önleme yöntemi yoktur; ancak bazı faktörler riski azaltabilir:
- Lifli beslenme (sebze, meyve, tam tahıllar)
- Yeterli su tüketimi
- Düzenli bağırsak hareketi
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
En önemlisi: Apandisit belirtileri ortaya çıktığında hızlı tanı ve tedavi komplikasyonları önler. Karın ağrısını ciddiye alın; sağ alt karın ağrılarını ihmal etmeyin.