Genel Bakış
Artrit, bir veya daha fazla eklemde iltihaplanma sonucu oluşan ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı ile karakterize bir hastalık grubudur. 100'den fazla türü vardır; en sık görülen ikisi osteoartrit (kireçlenme) ve romatoid artrittir.
Yaşla birlikte sıklığı artar; 65 yaş üstü bireylerin yarısından fazlasında bir tür artrit vardır. Türkiye'de milyonlarca kişiyi etkiler ve iş gücü kaybının önemli nedenlerinden biridir.
Artrit Türleri
Osteoartrit (kireçlenme):
En yaygın türdür. Eklemdeki kıkırdağın aşınmasıyla oluşur. Genellikle yük taşıyan eklemleri (diz, kalça, omurga) ve elleri etkiler.
Romatoid artrit:
Bağışıklık sisteminin eklem zarına saldırdığı otoimmün bir hastalıktır. Simetrik (iki taraflı) eklem tutulumu yapar; sıklıkla küçük eklemleri (el, ayak) etkiler.
Diğer türler:
- Gut (ürik asit kristalleri)
- Psoriatik artrit (sedef hastalığı ile birlikte)
- Ankilozan spondilit (omurga)
- Juvenil idiyopatik artrit (çocuklarda)
- Septik artrit (enfeksiyona bağlı)
- Lupus artriti
Belirtiler
- Eklem ağrısı (hareketle artar veya azalır)
- Eklemde şişlik, sıcaklık, kızarıklık
- Sabah tutukluğu (özellikle romatoid artritte 1 saatten uzun)
- Eklem hareket açıklığında azalma
- Eklemde gıcırtı, çatırtı sesi
- Halsizlik, ateş (iltihaplı türlerde)
- Eklemde şekil bozukluğu (ileri evrelerde)
- Yorgunluk, kilo kaybı
Nedenler
Osteoartrit:
- Yaşa bağlı kıkırdak aşınması
- Eklem yaralanmaları
- Aşırı kullanma, yük binmesi
- Genetik yatkınlık
- Obezite
Romatoid artrit:
- Otoimmün reaksiyon
- Genetik faktörler (HLA-DR4 geni)
- Çevresel tetikleyiciler (sigara, enfeksiyonlar)
Gut:
- Kanda yüksek ürik asit
- Genetik yatkınlık
- Beslenme (kırmızı et, deniz ürünleri, alkol)
Risk Faktörleri
- Yaş (yaşlandıkça risk artar)
- Cinsiyet: Romatoid artrit kadınlarda, gut erkeklerde sık
- Aile öyküsü
- Eklem yaralanmaları
- Obezite (özellikle diz osteoartriti)
- Sigara (romatoid artrit için)
- Bazı meslekler (eklemde aşırı kullanım)
- Enfeksiyonlar
Komplikasyonlar
- Kronik ağrı ve hareket kaybı
- Eklem deformiteleri
- Engellilik, iş gücü kaybı
- Düşmeler ve kırıklar
- Kalp ve damar hastalığı riskinde artış (özellikle romatoid artritte)
- Akciğer tutulumu (romatoid artritte)
- Depresyon, anksiyete
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- 2 haftadan uzun süren eklem ağrısı, şişlik, sertlik
- Birden fazla eklemde simetrik ağrı
- Eklem deformitesi
- Ağrıya ateş, döküntü, kilo kaybı eşlik ediyorsa
- Yürüme veya günlük aktivitelerde zorlanma
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Detaylı muayene, eklem değerlendirmesi
- Kan testleri (CRP, sedimantasyon, romatoid faktör, anti-CCP, ürik asit, ANA)
- Eklem röntgeni, MR, ultrason
- Eklem sıvısı incelemesi
Tedavi:
1. İlaç tedavisi:
- NSAİİ: İbuprofen, naproksen, diklofenak (ağrı ve iltihap için)
- Parasetamol: Hafif ağrı için
- Kortikosteroidler: Ağız veya eklem içi enjeksiyon
- DMARD'lar: Metotreksat, sulfasalazin (romatoid artritte temel tedavi)
- Biyolojik ajanlar: Anti-TNF (etanersept, adalimumab) — dirençli vakalarda
- Gut için: Allopürinol, kolşisin
2. Fizik tedavi ve egzersiz:
- Eklem hareket açıklığı egzersizleri
- Kas güçlendirme
- Sıcak/soğuk uygulama
- Hidroterapi
3. Cerrahi:
- Eklem protezi (diz, kalça)
- Artroskopi
- Eklem füzyonu
Önleme
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Düzenli egzersiz yapın (yüzme, bisiklet, yürüyüş)
- Eklemlerinizi koruyun, yaralanmaları önleyin
- Doğru duruş alışkanlığı edinin
- Beslenmenize dikkat edin (Akdeniz diyeti)
- Sigarayı bırakın
- Aşırı et tüketiminden kaçının (gut riski)
- Yeterli D vitamini ve kalsiyum alın
- Stresi yönetin