Genel Bakış
Astım, hava yollarının iltihaplandığı ve daraldığı kronik bir akciğer hastalığıdır. Bu durum nefes darlığı, hışıltı ve öksürük ataklarına yol açar. Türkiye'de yetişkinlerin %5-7'sinde, çocukların ise %10'a varan oranda görülür.
Astım atakları hafiften şiddetliye değişebilir; uygun tedavi ile kontrol altına alınabilir. Hastaların büyük çoğunluğu normal bir yaşam sürdürebilir.
Belirtiler
- Nefes darlığı (özellikle eforla)
- Hışıltılı solunum (özellikle nefes verirken)
- Göğüste sıkışma veya baskı hissi
- Kuru, inatçı öksürük (özellikle geceleri ve sabah erken saatlerde)
- Konuşurken nefes yetiştirememe
- Aktivite sırasında çabuk yorulma
Astım atağı belirtileri:
- Şiddetli nefes darlığı
- Hızlı solunum
- Konuşurken kelime kelime nefes alma
- Dudak ve tırnaklarda morarma
- Bilinç bulanıklığı
Nedenler
Astımın kesin nedeni bilinmemekle birlikte; genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birleşimi rol oynar. Hava yolları belirli tetikleyicilere karşı aşırı duyarlıdır.
Tetikleyiciler
- Alerjenler: Polen, ev tozu akarları, küf, hayvan tüyü
- Solunum yolu enfeksiyonları: Soğuk algınlığı, grip
- Fiziksel aktivite (egzersize bağlı astım)
- Soğuk hava
- Hava kirliliği, sigara dumanı
- Güçlü kokular ve parfümler
- Bazı ilaçlar (aspirin, beta blokerler)
- Stres ve güçlü duygular
- Bazı yiyecek katkı maddeleri
- Gastroözofageal reflü (GERD)
Risk Faktörleri
- Aile öyküsü
- Alerji ve egzama öyküsü
- Çocuklukta sık solunum yolu enfeksiyonu
- Pasif sigara dumanına maruz kalma
- Hava kirliliği
- Bazı mesleki maruziyetler (boya, kimyasal)
- Aşırı kilo
Komplikasyonlar
- Uyku ve günlük aktivitelerde aksama
- Okul/iş devamsızlığı
- Hava yollarının kalıcı daralması
- Astım atağı sırasında hayati tehlike
- Yan etkili uzun süreli ilaç kullanımı
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Acil müdahale gerektiren durumlar:
- Konuşurken nefes alamama
- Dudak/tırnaklarda morarma
- Acil kurtarıcı inhalere yanıt vermeyen nefes darlığı
- Şiddetli hışıltı
Rutin başvuru:
- Yeni başlayan öksürük, hışıltı, nefes darlığı
- Tedaviyle kontrol altına alınamayan belirtiler
- Sık atak (haftada birden fazla)
- Geceleri uykudan uyandıran belirtiler
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Solunum fonksiyon testi (spirometri)
- Bronş provokasyon testi
- Alerji testleri
- Akciğer grafisi
Tedavi iki gruba ayrılır:
1. Kontrol edici ilaçlar (günlük):
- İnhale kortikosteroidler (budesonid, flutikazon)
- Uzun etkili bronkodilatörler
- Lökotrien reseptör antagonistleri (montelukast)
- Biyolojik ajanlar (omalizumab)
2. Kurtarıcı ilaçlar (atak sırasında):
- Kısa etkili bronkodilatörler (salbutamol)
- Atak sırasında sistemik steroid
İnhalerin doğru kullanılması büyük önem taşır.
Önleme
- Tetikleyicilerinizi belirleyin ve kaçının
- Evi tozdan, küften ve hayvan tüyünden uzak tutun
- Sigara içmeyin, pasif içicilikten kaçının
- Grip ve zatürre aşılarını yaptırın
- Mevsimsel alerjilerinizi kontrol altında tutun
- Doktorunuzun verdiği koruyucu ilaçları aksatmayın
- Düzenli egzersizle akciğer kapasitenizi koruyun
- Aşırı kilodan kaçının