Genel Bakış
Ayak mantarı (tinea pedis), ayak derisinde mantar (dermatofit) enfeksiyonu sonucu kaşıntı, soyulma ve döküntülere yol açan yaygın bir cilt hastalığıdır. Erkeklerin yaklaşık %70'i hayatlarının bir döneminde ayak mantarı yaşar.
Adını sporcularda yaygın olmasından alır; ancak herkeste görülebilir. Tedavi edilmediğinde tırnaklara, ele ve kasığa yayılabilir.
Belirtiler
Ayak mantarının üç temel formu vardır:
1. Parmak araları formu (en sık):
-
- ve 5. ayak parmakları arasında başlar
- Kaşıntı, yanma
- Beyazlanma, soyulma
- Çatlaklar, fissürler
- Hafif kötü koku
2. Tabaniği (mokasen) formu:
- Ayak tabanı ve yanlarda kuruluk, pul pul soyulma
- Kalınlaşma
- Hafif kaşıntı
- Çatlaklar
3. Veziküler (kabarcıklı) form:
- Ayak tabanında sıvı dolu kabarcıklar
- Şiddetli kaşıntı
- Yanma
- İkincil bakteriyel enfeksiyon riski
Nedenler
Ayak mantarı, dermatofit denilen mantarlar tarafından oluşturulur. En sık etkenler: Trichophyton rubrum, T. interdigitale, Epidermophyton floccosum.
Mantarlar nemli, sıcak ortamları sever. Bulaşma yolları:
- Spor salonu, havuz, sauna, hamam zeminleri (yalın ayak yürüme)
- Ortak havlu, ayakkabı kullanımı
- Çorap, ayakkabı içindeki nemli ortam
- Enfekte aile bireyleri
Risk Faktörleri
- Erkek olmak
- Aşırı terli ayaklar (hiperhidrozis)
- Dar, havasız ayakkabı giymek
- Sentetik çorap kullanmak
- Spor yapmak (özellikle profesyonel)
- Halka açık duşları kullanmak
- Bağışıklık zayıflığı (diyabet, HIV)
- Periferik damar hastalığı
- Ayak parmak arası nemli kalanlar
- Aşırı ayakkabı paylaşımı
Komplikasyonlar
- Tırnak mantarı (onikomikoz): Ayak mantarı tırnaklara yayılabilir, tedavisi uzun sürer
- El mantarı: Eli kaşıdıktan sonra el de etkilenebilir
- Kasık mantarı (tinea cruris): Vücudun diğer bölgelerine yayılabilir
- Bakteriyel enfeksiyonlar: Sellülit, lenfanjit
- Allerjik reaksiyonlar
- Diyabetiklerde ciddi enfeksiyonlar, diyabetik ayak
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Tezgah üstü ilaçlara 2 hafta içinde yanıt vermeyen vakalar
- Diyabetik veya bağışıklığı zayıf hastalar
- Şiddetli kaşıntı, ağrı, irin
- Ateş, kızarıklık, şişlik (bakteriyel enfeksiyon belirtisi)
- Tırnaklarda renk değişikliği, kalınlaşma
- Hızla yayılan döküntü
- Sık tekrarlayan enfeksiyonlar
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Görsel muayene
- KOH preparatı (deri kazıntısı)
- Mantar kültürü
- Wood lambası muayenesi
Tedavi:
Topikal antifungaller (ilk seçenek, 2-4 hafta):
- Terbinafin krem (Lamisil)
- Klotrimazol
- Mikonazol
- Tolnaftate
- Sertakonazol
- Belirtiler kaybolsa bile 1-2 hafta daha sürdürün
Oral antifungaller (şiddetli, dirençli, tırnak tutulumlu):
- Terbinafin
- İtrakonazol
- Flukonazol
- Karaciğer fonksiyon testi gerekir
Bakteriyel enfeksiyon varsa:
- Antibiyotik (topikal veya oral)
Önleme
Ayak hijyeni:
- Ayaklarınızı her gün yıkayın, iyice kurulayın (özellikle parmak arası)
- Mümkünse her gün temiz çorap giyin
- Pamuklu çoraplar tercih edin
- Terliklerinizi sık değiştirin
Ayakkabı seçimi:
- Nefes alabilen, deri/kanvas ayakkabılar
- Aynı ayakkabıyı her gün giymeyin (kuruması için)
- Antifungal sprey/pudra kullanın
- Dar ayakkabılardan kaçının
Ortak alanlarda:
- Havuz, hamam, sauna, spor salonu duşlarında terlik giyin
- Yalın ayak yürümeyin
- Ortak havlu, terlik, ayakkabı kullanmayın
Diğer öneriler:
- Aşırı terliyorsanız antiperspirant kullanın
- Aile bireylerinizde mantar varsa hepiniz tedavi olun
- Terli ayaklarınızda kuru kalmasını sağlayın
- Diyabetinizi kontrol edin