Genel Bakış
Atopik dermatit (egzama), cildin kuru, kaşıntılı, kızarık ve iltihaplı hale geldiği kronik bir cilt hastalığıdır. Genellikle bebeklik ve çocukluk döneminde başlar; %60'ı 1 yaşından önce ortaya çıkar.
Türkiye'de çocukların %15-20'sinde, yetişkinlerin ise %1-3'ünde görülür. Çoğu çocukta yaşla birlikte azalır veya tamamen geçer; bir kısmı yetişkinliğe kadar sürer.
Belirtiler
Belirtiler kişiden kişiye değişir ve dönem dönem alevlenir:
- Kaşıntı (en belirgin belirti; özellikle geceleri)
- Kuru, pul pul cilt
- Kızarık, iltihaplı yamalar
- Küçük, sıvı dolu kabarcıklar
- Kalınlaşmış, çatlaklı cilt (lichenifikasyon)
- Hassas, şişmiş cilt
- Renk değişikliği (kararma veya açılma)
- Sürekli kaşımaya bağlı yaralar
Yaşa göre tutulum:
- Bebeklerde: Yanaklar, alın, saç derisi
- Çocuklarda: Dirsek içleri, dizler arkası, bilekler
- Yetişkinlerde: Eller, göz çevresi, boyun, kıvrım yerleri
Nedenler
Kesin neden bilinmiyor; çok faktörlüdür:
- Genetik: Filaggrin gen mutasyonu (cilt bariyerini zayıflatır)
- Bağışıklık sistemi düzensizliği
- Çevresel faktörler
- Bozulmuş cilt bariyer fonksiyonu
Tetikleyiciler
- Sıcak, kuru veya çok soğuk hava
- Aşırı terleme
- Yünlü, sentetik kumaşlar
- Sabunlar, deterjanlar, parfümler
- Stres ve duygusal değişiklikler
- Belirli yiyecekler (süt, yumurta, fıstık - bazı kişilerde)
- Polen, toz akarları, hayvan tüyü
- Klor (havuz)
- Sigara dumanı
- Bazı tekstil renklendiriciler
- Bakteriyel enfeksiyonlar
Risk Faktörleri
- Aile öyküsü (atopik dermatit, astım, saman nezlesi)
- Çocuk yaş
- Şehir hayatı
- Erken yaşta antibiyotik kullanımı
- Tek çocuk olma
Komplikasyonlar
- Astım ve saman nezlesi ("atopik yürüyüş")
- Cilt enfeksiyonları: Bakteriyel (stafilokok), viral (herpes - eczema herpeticum), mantar
- Uyku bozuklukları (kaşıntı nedeniyle)
- Davranış ve okul başarısı sorunları
- Düşük özgüven, sosyal kaygı
- El egzaması (yetişkinlerde işle ilgili)
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Cilt durumu günlük yaşamı etkiliyorsa
- Sürekli kaşıntı uyku ve günlük aktiviteleri bozuyorsa
- Cilt enfeksiyon belirtileri (ateş, irin, sıcaklık artışı)
- Tezgah üstü tedavilere yanıt vermiyorsa
- Çocuğunuzda yaygın egzama varsa
- Yüzde, göz çevresinde aktif egzama
Tanı ve Tedavi
Tanı: Görsel muayene ile konur. Gerekirse alerji testleri ve cilt biyopsisi yapılır.
Tedavi:
1. Cilt bakımı (temel):
- Günde 1-2 kez ılık banyo (kısa süreli)
- Yumuşak, parfümsüz temizleyici
- Banyodan hemen sonra nemlendirici
- Kalın, parfümsüz nemlendiriciler (vazelin, seramid içeren)
- Günde en az 2 kez nemlendirme
2. İlaç tedavisi:
- Topikal kortikosteroidler (alevlenmelerde, hidrokortizon, mometazon)
- Topikal kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus)
- Crisaborole (PDE4 inhibitörü)
- Antihistaminikler (kaşıntı için, özellikle geceleri)
- Antibiyotikler (enfeksiyon varsa)
- Oral kortikosteroidler (kısa süreli, ağır alevlenmelerde)
- İmmünmodülatörler (siklosporin, metotreksat)
- Biyolojik ajanlar: Dupilumab (orta-ağır vakalar)
- JAK inhibitörleri: Yeni grup
3. Diğer tedaviler:
- Fototerapi (UV)
- Islak sargı tedavisi
- Eğitim ve psikolojik destek
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Düzenli nemlendirme yapın (en önemli)
- Tetikleyicilerinizi belirleyip kaçının
- Pamuklu, yumuşak giysiler giyin
- Parfümlü sabun, deterjan, kozmetiklerden kaçının
- Çok sıcak banyo yapmayın
- Banyo sonrası kurulamayın, ovmayın
- Tırnaklarınızı kısa tutun (kaşımaya bağlı hasarı azaltır)
- Stresinizi yönetin
- Klima kullanın (aşırı kuruluğu önleyin)
- Yumuşak deterjanlar tercih edin
- Yün ve sentetik kumaşlardan kaçının
- Düzenli takip altında kalın