Genel Bakış
Kepek, saçlı deride beyaz veya sarımsı pulların dökülmesi ve kaşıntı ile karakterize yaygın bir saçlı deri rahatsızlığıdır. Erişkin nüfusun yarısını etkiler. Bulaşıcı değildir, sağlık açısından tehlikeli değildir ancak görünüş ve sosyal açıdan rahatsız edici olabilir.
Genellikle ergenlikten itibaren başlar, 40-50 yaş arası en yoğun olur ve yaşla azalır.
Belirtiler
- Saçlı deride beyaz, yağlı pullar
- Saçta ve omuzlarda kepek tanecikleri
- Saçlı deride kaşıntı
- Saçlı deride pul pul dökülme
- Bazen kızarıklık
Şiddetli formda (seboreik dermatit):
- Sarımsı, yağlı pullar
- Kalın, yapışkan tabakalar
- Kaşları, yüz, kulak çevresi, göğüs etkilenebilir
- Kızarıklık ve iltihaplanma
Bebeklerde (konak):
- Saçlı deride sarımsı, yağlı pullar
- Genellikle 1 yaş içinde kendiliğinden geçer
Nedenler
1. Malassezia mantarı:
- Saçlı derideki mayanın aşırı çoğalması
- Yağ ile beslenir
- İltihaplanma uyandırır
2. Diğer faktörler:
- Seboreik dermatit: Yağlı, hassas cilt
- Kuru cilt: Küçük, beyaz pullar
- Saç bakım ürünlerine duyarlılık (kontakt dermatit)
- Saçı yeterince yıkamamak
- Cilt hastalıkları: Sedef, egzama
- Bağışıklık zayıflığı: HIV, kanser
- Stres
- Hormonal değişiklikler
- Yetersiz B vitamini, çinko
- Soğuk, kuru hava
Risk Faktörleri
- 30-60 yaş arası olmak
- Erkek olmak
- Yağlı saç
- Bazı tıbbi durumlar (Parkinson, HIV, depresyon)
- Stres
- Yağlı, yapışkan saç ürünleri
- Saçı uzun süre yıkamamak
- Aşırı sıcak su kullanımı
- Bazı ciltin doğal direncini azaltan faktörler
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Tezgah üstü şampuanlar 4-6 hafta içinde işe yaramıyorsa
- Aşırı kaşıntı, ağrı
- Saçlı deride kızarıklık, şişme
- Saç dökülmesi eşlik ediyorsa
- Kepek dışı bölgelerde de pullanma (yüz, göğüs)
- Yaranma, irin
- Bebek konağı 1 yaş sonrası geçmiyorsa
Tanı ve Tedavi
Tanı: Görsel muayene yeterlidir. Şüphede biyopsi yapılabilir.
Tedavi:
Antifungal şampuanlar (temel tedavi):
- Ketokonazol (en etkili, %2)
- Selenyum sülfid (%2,5)
- Çinko piritiyon (en yaygın tezgah üstü)
- Salisilik asit (pulları çözer)
- Kömür katranı (yavaş etki)
- Siklopiroks
Kullanım önerileri:
- Haftada 2-3 kez kullanın
- 5-10 dakika bekletip durulayın
- Düzenli rotasyon yapın
- Farklı şampuanları değiştirerek kullanın
- Saç kalsiyumu için normal şampuanla saçınızı yıkayabilirsiniz
Şiddetli vakalar:
- Topikal kortikosteroidler (saç losyonu)
- Topikal kalsinörin inhibitörleri
- Oral antifungaller (itrakonazol, terbinafin)
- Fototerapi
Bebek konağı için:
- Yumuşak bebek şampuanı
- Yumuşak fırçayla taraklama
- Mineral yağı ile yumuşatma
- Genellikle 6-12 ayda geçer
Önleme ve Yaşam Tarzı
Saç bakımı:
- Saçınızı düzenli yıkayın (yağlı saçtaysa daha sık)
- Ilık su tercih edin (çok sıcak su kuruluğu artırır)
- Saçınızı iyice durulayın
- Yağlı saç ürünlerini sınırlayın (gel, sprey)
- Saç tutucu, jöle gibi ürünleri günde kısıtlayın
- Yumuşak fırça kullanın
- Saçınızı kuruyana kadar fırçalamayın
Yaşam tarzı:
- Stresi yönetin
- Dengeli beslenin
- B vitaminlerini ve çinko alımına dikkat edin
- Bol su için
- Yeterince uyuyun
- Aşırı sıcak ve kuru ortamlardan kaçının
- Güneşten orta derecede yararlanın (UV mantarı azaltabilir)
- Düzenli saç temizliği yapın
Diğer:
- Saç fırçası, tarakları temiz tutun
- Kepeği koparmaya çalışmayın (kötüleştirir)
- Aşırı kimyasal saç işleminden kaçının (boyama, perma)
- Şapka, başörtüsü sık değiştirin (terlemeyi önler)