Genel Bakış
Depresyon (majör depresif bozukluk), günlerce hatta haftalarca süren derin bir üzüntü, ilgi-istek kaybı ve umutsuzluk hissi ile karakterize ciddi bir ruhsal hastalıktır. Yalnızca "üzülmek"ten farklıdır; günlük yaşamı belirgin biçimde etkiler.
Türkiye'de yaklaşık her 5 kişiden 1'i yaşamı boyunca depresyon yaşar. Kadınlarda erkeklere göre 2 kat sıktır. Tedavi edilebilir bir hastalıktır ancak çoğu hasta yardım almaktan kaçınır.
Belirtiler
Depresyon tanısı için belirtilerin en az 2 hafta sürmesi gerekir:
Duygusal belirtiler:
- Sürekli üzgün, boş veya ümitsiz hissetme
- Eskiden zevk verilen şeylere ilgi kaybı
- Değersizlik, suçluluk duygusu
- Sinirlilik, öfke
- Karar verme güçlüğü
- Ölüm veya intihar düşünceleri
Fiziksel belirtiler:
- Aşırı yorgunluk, enerji kaybı
- Uyku sorunları (uyuyamama veya çok uyuma)
- İştah ve kilo değişiklikleri
- Konsantrasyon güçlüğü
- Açıklanamayan ağrılar
- Cinsel istek azalması
- Hareketlerde yavaşlama veya huzursuzluk
Nedenler
Tek bir neden yoktur; birden fazla etken bir araya gelir:
- Beyin kimyası: Serotonin, noradrenalin, dopamin dengesizliği
- Genetik: Aile öyküsü riski artırır
- Hormonal değişiklikler: Doğum sonrası, menopoz, tiroid bozuklukları
- Travmatik yaşam olayları: Yas, kayıp, ayrılık, işsizlik
- Kişilik özellikleri: Düşük özgüven, mükemmeliyetçilik
- Tıbbi durumlar: Kronik hastalıklar, kanser, kalp hastalığı
- Madde kullanımı
Risk Faktörleri
- Kadın olmak
- Aile öyküsü
- Çocukluk çağı travması
- Kronik fiziksel hastalık
- Yalnızlık ve sosyal destek eksikliği
- Stresli yaşam olayları
- Alkol veya uyuşturucu kullanımı
- Bazı ilaçlar (kortikosteroidler, beta blokerler)
Komplikasyonlar
- İntihar (en ciddi risk)
- Madde ve alkol bağımlılığı
- Aile ve iş hayatında bozulma
- Kalp hastalıkları riskinde artış
- Bağışıklık sisteminin zayıflaması
- Kendine zarar verme davranışları
- Diğer ruhsal hastalıkların eklenmesi
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Belirtileriniz 2 haftadan uzun sürüyorsa
- Günlük yaşamınızı yürütmekte zorlanıyorsanız
- Aileniz veya yakın çevreniz değişikliğinizi fark ettiyse
- İntihar düşünceleriniz varsa derhal yardım alın
- 112 Acil çağrı
- 182 Sağlık Bakanlığı Danışma
- Yakın bir psikiyatri kliniğine başvurun
Tanı ve Tedavi
Tanı: Psikiyatrik görüşme ve standart depresyon ölçekleriyle konur. Tiroid testleri ve B12, D vitamini düzeyleri kontrol edilir.
Tedavi:
- Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi, kişilerarası terapi
- İlaç tedavisi: SSRI'lar (sertralin, essitalopram), SNRI'lar; etki 4-6 haftada başlar
- EKT (Elektrokonvülsif tedavi): Tedaviye dirençli ağır vakalarda
- Hafif egzersiz, ışık tedavisi: Destekleyici
Depresyon ilaçları doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.
Önleme
- Stresi yönetmeyi öğrenin
- Düzenli egzersiz yapın (özellikle yürüyüş)
- Sosyal bağlarınızı koruyun
- Yeterince ve düzenli uyuyun
- Sağlıklı beslenin
- Alkol ve madde kullanımından kaçının
- Hayatınızda anlam ve amaç bulun (hobi, gönüllülük)
- Belirtileri erken fark edip yardım alın