Genel Bakış
Diyabet, vücudun kan şekerini (glukoz) düzenleyememesi sonucu kanda şeker düzeyinin yükseldiği kronik bir hastalıktır. Türkiye'de yetişkin nüfusun yaklaşık %14'ünde diyabet vardır ve bu oran giderek artmaktadır.
Kan şekerini düşüren insülin hormonu pankreas tarafından salgılanır. Diyabette ya insülin yeterince üretilemez ya da üretilen insülin etkin biçimde kullanılamaz.
Diyabet türleri:
- Tip 1 diyabet: Genellikle çocukluk veya gençlikte başlar. Pankreas insülin üretmez. Yaşam boyu insülin tedavisi gerektirir.
- Tip 2 diyabet: En yaygın türdür (%90). Genellikle yetişkinlerde, fazla kilo veya hareketsiz yaşamla başlar.
- Gebelik diyabeti: Yalnızca gebelik döneminde ortaya çıkar.
Belirtiler
- Sık idrara çıkma (özellikle geceleri)
- Aşırı susama
- Aşırı açlık
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Aşırı yorgunluk
- Bulanık görme
- Yaraların geç iyileşmesi
- Sık tekrarlayan enfeksiyonlar (idrar yolu, ciltte mantar)
- Ellerde ve ayaklarda karıncalanma
Tip 2 diyabette belirtiler yavaş gelişir ve yıllarca fark edilmeyebilir.
Nedenler
- Tip 1: Otoimmün hastalık; bağışıklık sistemi pankreas hücrelerini yok eder. Tam neden bilinmiyor.
- Tip 2: İnsülin direnci ve zamanla pankreasın yetersiz insülin üretmesi
- Gebelik diyabeti: Plasenta hormonlarının insülin direncine yol açması
Risk Faktörleri
Tip 2 diyabet için:
- Aşırı kilo, obezite
- 45 yaş ve üzeri olmak
- Aile öyküsü
- Hareketsiz yaşam
- Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol
- Polikistik over sendromu
- Gebelik diyabeti öyküsü
- Etnik köken (Akdeniz, Orta Doğu)
Komplikasyonlar
- Kalp ve damar hastalıkları (kalp krizi, inme)
- Diyabetik nöropati (sinir hasarı)
- Diyabetik retinopati (görme kaybı)
- Diyabetik nefropati (böbrek yetmezliği)
- Diyabetik ayak (yara, enfeksiyon, ampütasyon)
- Cilt enfeksiyonları
- Bunama riski artışı
- Depresyon
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Diyabet belirtileri (sık idrar, aşırı susama, kilo kaybı) varsa
- 45 yaş üzeriyseniz veya risk grubundaysanız yılda en az 1 kez kan şekerinizi ölçtürün
- Bilinen diyabetiniz varsa düzenli (3 ayda bir HbA1c) takip
Tanı ve Tedavi
Tanı testleri:
- Açlık kan şekeri: 126 mg/dL ve üzeri
- HbA1c: %6,5 ve üzeri
- Oral glukoz tolerans testi (OGTT): 200 mg/dL ve üzeri
Tedavi:
- Tip 1: Günlük insülin enjeksiyonları veya insülin pompası
- Tip 2: Yaşam tarzı değişiklikleri + oral antidiyabetikler (metformin başta) + gerekirse insülin
- Gebelik: Diyet, egzersiz, gerekirse insülin
Kan şekerini günlük takip etmek tedavi başarısı için kritiktir.
Önleme
Tip 2 diyabet büyük ölçüde önlenebilir:
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Düzenli egzersiz yapın (haftada 150 dakika)
- Tam tahıl, sebze, meyve ağırlıklı beslenin
- Şekerli içecek ve işlenmiş gıdalardan kaçının
- Sigarayı bırakın
- Tansiyon ve kolesterolü kontrol altında tutun