Genel Bakış
Gebelik diyabeti (gestasyonel diyabet), gebelik sırasında ilk kez ortaya çıkan veya tanımlanan yüksek kan şekeri durumudur. Gebeliklerin %7-10'unu etkiler. Genellikle 24-28. haftalarda taranır.
Doğum sonrası genellikle düzelir; ancak anneye Tip 2 diyabet ve bebeğe çeşitli sorunlar açısından risk oluşturur.
Belirtiler
Çoğu zaman belirti vermez; bu nedenle rutin tarama önemlidir. Bazen:
- Aşırı susama
- Sık idrara çıkma (gebelikle ayırıcı tanı zor)
- Yorgunluk
- Bulanık görme
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Tekrarlayan enfeksiyonlar
Nedenler
Plasenta hormonları (insan plasental laktojeni, östrojen, kortizol) insülin direnci oluşturur. Bazı kadınlarda pankreas yeterli ek insülin üretemez ve gebelik diyabeti gelişir.
Risk Faktörleri
- 25 yaş üstü gebelik
- Aşırı kilo, obezite
- Ailede tip 2 diyabet öyküsü
- Önceki gebelikte gebelik diyabeti
- Önceki gebelikte 4 kg üzeri bebek
- Önceki açıklanamayan ölü doğum
- Polikistik over sendromu
- Etnik köken (Akdeniz, Asyalı, Afrika)
- Yüksek tansiyon
- Açıklanamayan düşük öyküsü
Komplikasyonlar
Bebekte:
- Makrozomi (iri bebek, >4 kg)
- Doğum travması (omuz takılması)
- Erken doğum
- Doğum sonrası hipoglisemi
- Solunum sıkıntısı sendromu
- Sarılık
- Konjenital anomaliler (kötü kontrolde)
- Çocuklukta obezite riski
- Yetişkinlikte tip 2 diyabet riski
- Ölü doğum (nadiren)
Annede:
- Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi)
- Sezaryen riski artışı
- Polihidramnios (fazla amniyon sıvısı)
- Doğum sonrası tip 2 diyabet (%50 risk, 10 yılda)
- Sonraki gebeliklerde tekrar
Tarama ve Tanı
Tarama (24-28. hafta):
- 50 g glukoz tarama testi: 1 saat sonra kan şekeri ≥140 mg/dL = pozitif
Tanı testi (pozitifse):
- 3 saatlik 100 g OGTT veya 2 saatlik 75 g OGTT
- Açlık: ≥95 mg/dL
- 1 saat: ≥180 mg/dL
- 2 saat: ≥155 mg/dL
- 3 saat: ≥140 mg/dL
- 2 veya daha fazla yüksek değer = gebelik diyabeti
Yüksek riskli hastalarda:
- İlk gebelik kontrolünde HbA1c, açlık glukoz
Tedavi
1. Beslenme (temel tedavi):
- Diyetisyen desteği şart
- Düzenli öğünler (3 ana + 2-3 ara)
- Karbonhidrat sayma
- Düşük glisemik indeksli karbonhidratlar (tam tahıllar, baklagiller)
- Yeterli protein
- Sağlıklı yağlar
- Bol sebze
- Şekerli ve işlenmiş gıdalardan kaçınma
- Meyveyi öğünle birlikte ve sınırlı
2. Egzersiz:
- Hekim onayı ile düzenli orta yoğunlukta egzersiz
- Yürüyüş, yüzme, gebelik yogası
- Günde 30 dakika
- Yemekten sonra yürüyüş çok etkilidir
3. Kan şekeri takibi:
- Günde 4 kez (açlık + 3 öğün sonrası)
- Hedefler:
- Açlık: <95 mg/dL
- 1 saat tokluk: <140 mg/dL
- 2 saat tokluk: <120 mg/dL
4. İlaç tedavisi:
Diyet ve egzersiz yetersiz kalırsa:
- İnsülin: Altın standart, plasentadan geçmez
- Metformin: Bazı durumlarda (oral)
- Glibürid: Bazı durumlarda (oral)
Doğum ve Sonrası
Doğum:
- Genellikle 39-40. haftada
- Sezaryen sıklığı artar
- Makrozomi varsa erken doğum düşünülebilir
- Yenidoğanın kan şekeri yakın takip edilir
Doğum sonrası:
- Çoğu zaman kan şekeri normale döner
- 6-12 haftada 75 g OGTT tekrarı
- Sonra her 1-3 yılda diyabet taraması (yaşam boyu)
- Emzirme önerilir (anne ve bebek için koruyucudur)
Önleme
Gebelik öncesi:
- Sağlıklı kilo (gebelik öncesi)
- Düzenli egzersiz
- Sağlıklı beslenme
- HbA1c kontrolü (önceki riskli gebelik)
Gebelik sırasında:
- Önerilen kilo alımı (zayıf: 12-18 kg, normal: 11-16 kg, kilolu: 7-11 kg, obez: 5-9 kg)
- Düzenli egzersiz
- Sağlıklı beslenme
- Düzenli prenatal kontroller
- Tarama testlerini aksatmayın
Doğum sonrası (tip 2 diyabet önleme):
- Sağlıklı kilo kazanma
- Düzenli egzersiz
- Sağlıklı beslenme
- Emzirme
- Düzenli diyabet taraması (yaşam boyu)
- Tip 2 diyabet riskini gösteren belirtileri takip