Genel Bakış
Glokom, gözdeki sıvı basıncının (göz içi basıncı) yükselmesi sonucu optik sinire zarar veren ve körlüğe yol açabilen bir grup göz hastalığıdır. Dünyada ikinci en sık körlük nedenidir.
Türkiye'de 40 yaş üstü kişilerin %2-3'ünde glokom vardır. Sinsi ilerler; belirti vermeden görme alanını daraltır. "Sessiz hırsız" olarak da bilinir.
Türleri
1. Açık açılı glokom (en yaygın, %90):
- Sıvı drenajı yavaşlar
- Yıllar içinde sessizce ilerler
- Genellikle belirti vermez
2. Kapalı açılı glokom:
- Akut, acil tıbbi durum
- Ani göz ağrısı, görme kaybı
- Acil tedavi gerekir
3. Normal tansiyonlu glokom:
- Göz basıncı normal
- Yine de optik sinir hasarı
4. Konjenital glokom:
- Bebeklik döneminde
- Doğumsal anatomik bozukluk
5. Sekonder glokom:
- Başka bir hastalık veya ilaca bağlı (diyabet, kortizon)
Belirtiler
Açık açılı (sinsi):
- Erken evrede belirtisizdir
- Yavaş yavaş kenarlardan görme alanı daralır
- "Tüp görüş" gelişir
- İleri evrede merkez görme de etkilenir
- Körlük (tedavi edilmezse)
Kapalı açılı (akut, acil):
- Ani şiddetli göz ağrısı
- Bulanık görme
- Işıkların etrafında halkalar (gökkuşağı)
- Şiddetli baş ağrısı
- Bulantı, kusma
- Göz kızarıklığı
- Pupilla genişlemesi
Konjenital:
- Göz büyüklüğü
- Aşırı sulanma
- Işık hassasiyeti
- Bulanık kornea
Nedenler
Göz içindeki aköz hümor sıvısının drenajının bozulması:
- Trabeküler ağda tıkanıklık (açık açılı)
- İris açısının kapanması (kapalı açılı)
- Anatomik bozukluklar
- Sinirin kan akımı sorunları (normal tansiyonlu)
Risk Faktörleri
- Yaş (40 yaş üstü, özellikle 60 üstü)
- Aile öyküsü (en güçlü faktör)
- Etnik köken: Afrikalı (açık açılı), Asyalı (kapalı açılı)
- Yüksek göz içi basıncı
- Diyabet
- Yüksek miyopi veya yüksek hipermetropi
- Daha önce göz yaralanması, cerrahi
- Uzun süreli kortizon kullanımı (özellikle göz damlası)
- Migren
- Düşük tansiyon, uyku apnesi
- İnce kornea
Komplikasyonlar
- Görme alanı daralması
- Kalıcı körlük (tedavi edilmezse)
- Yaşam kalitesinde belirgin düşüş
- Düşmeler, kazalar
- Sosyal izolasyon
- Bağımsızlık kaybı
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Rutin:
- 40 yaş itibariyle göz muayenesi
- Aile öyküsü varsa daha erken (30 yaş)
- Risk faktörleri varsa daha sık takip
Acil (kapalı açılı glokom):
- Ani şiddetli göz ağrısı
- Ani görme bulanıklığı
- Işıklar etrafında halkalar
- Şiddetli baş ağrısı + bulantı
- Saatler içinde tedavi edilmezse kalıcı körlük
Tarama Önerileri
- 40 yaş: ilk göz muayenesi
- 40-54 yaş: 2-4 yılda bir
- 55-64 yaş: 1-3 yılda bir
- 65 yaş üstü: 1-2 yılda bir
- Aile öyküsü veya risk faktörü olanlar: daha sık
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Göz içi basıncı (tonometri)
- Görme alanı testi (perimetri)
- Optik sinir muayenesi
- OCT (optik koherens tomografi) - sinir lif analizi
- Gonyoskopi (drenaj açısı)
- Pakometri (kornea kalınlığı)
- Görsel uyarılmış potansiyel
Tedavi:
Hedef: Göz içi basıncını düşürmek
1. Göz damlaları (genellikle ilk seçenek):
- Prostaglandin analogları: Latanoprost, travoprost, bimatoprost (en sık, günde 1)
- Beta blokerler: Timolol, betaksolol
- Karbonik anhidraz inhibitörleri: Dorzolamid, brinzolamid
- Alfa-2 agonistleri: Brimonidin, apraklonidin
- Rho kinaz inhibitörleri: Netarsudil (yeni)
- Kolinerjikler: Pilokarpin (eski, az kullanılır)
- Kombine ilaçlar
2. Lazer tedavisi:
- SLT (selektif lazer trabekuloplasti): Açık açılı glokom
- Lazer periferik iridotomi: Kapalı açılı glokom önleme
- Siklofotokoagülasyon: Şiddetli vakalar
3. Cerrahi:
- Trabekülektomi: Geleneksel
- Tüp shunt cerrahisi (Ahmed, Baerveldt)
- Mikroinvaziv glokom cerrahisi (MIGS): iStent, Hydrus, XEN
- Kapalı açılı: lens cerrahisi
4. Akut kapalı açılı glokom (acil):
- Pilokarpin, asetazolamid (IV)
- Beta bloker, hiperozmotik
- Lazer iridotomi
Önleme ve Yaşam Tarzı
Glokomu önlemek tam mümkün değil; ancak:
Erken tanı:
- Düzenli göz muayenesi (en kritik)
- Aile öyküsü varsa daha sık
- Risk faktörlerini doktorunuza bildirin
Yaşam tarzı:
- Sağlıklı kalp damar yaşam tarzı
- Düzenli egzersiz (göz içi basıncını düşürür)
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Diyabetinizi kontrol edin
- Sigarayı bırakın
- Kafein tüketimini sınırlayın (aşırı miktarda göz basıncını artırabilir)
- Yatarken başı hafif yüksek tutun
- Aşırı sıvı tüketiminden kaçının (kısa sürede)
- Stresinizi yönetin
- Göz koruyucu kullanın (yaralanma önleme)
Tedaviye uyum:
- Damlalarınızı düzenli kullanın
- Yan etkilerinizi doktorunuza bildirin
- Düzenli takip muayenelerine gidin
- İlaçlarınızı yanlışlıkla atlamayın
- Sürekli takipte kalın (ömür boyu)
Glokom tedavi edilebilir bir hastalıktır; ancak oluşan hasar geri dönmez. Erken tanı görmeyi korur.