Genel Bakış
Gut, kanda ürik asit düzeyinin artması sonucu eklemlerde ürat kristallerinin birikmesi ile karakterize bir tür artrittir. Şiddetli ağrı atakları ve eklem iltihaplanmasıyla seyreder.
Türkiye'de erkeklerin %2-3'ünde, kadınlarda menopoz sonrası daha sık görülür. Halk arasında "zenginlerin hastalığı" olarak da bilinir; aslında ürik asit yapımının arttığı veya atılımının azaldığı her durumda gelişebilir.
Belirtiler
Akut gut atağı:
- Genellikle gece veya sabah erken saatlerde başlar
- En sık baş parmak ekleminde (podagra) - %50
- Şiddetli, dayanılmaz ağrı
- Eklemde kızarıklık, sıcaklık, şişlik
- Eklem hassasiyeti (örtü teması bile dayanılmaz)
- Atak 3-10 gün sürer
- Diğer sık tutulan eklemler: ayak, ayak bileği, diz, el bileği, parmaklar
Tetikleyiciler:
- Aşırı alkol tüketimi (özellikle bira)
- Yüksek pürinli yiyecekler
- Dehidrasyon
- Travma
- Ameliyat
- Yoğun fiziksel aktivite
- Diüretikler
- Açlık
- Stres
Tedavi edilmediğinde:
- Atakların sıklaşması
- Birden fazla eklem tutulumu
- Eklem hasarı, deformite
- Cilt altında ürat kristallerinden oluşan toplar (tofüsler)
- Sürekli ağrı, hareket kısıtlılığı
Türleri / Evreleri
- Asemptomatik hiperürisemi: Yüksek ürik asit, belirti yok
- Akut gut atağı
- İnterkritikal dönem: Ataklar arasında
- Kronik tofüslü gut: Geç evre
Nedenler
Ürik asit, pürin metabolizmasının son ürünüdür. Kanda biriktiğinde eklemlerde keskin kristal yapılar oluşturur.
Aşırı ürik asit nedenleri:
- Aşırı pürin alımı (diyet)
- Vücut tarafından aşırı üretim
- Böbreklerden yetersiz atılım (en sık)
Risk Faktörleri
Beslenme:
- Yüksek pürinli yiyecekler: kırmızı et, sakatat (karaciğer, böbrek), kabuklu deniz ürünleri, sardalye, hamsi
- Fruktoz şurubu içeren içecekler
- Alkol (özellikle bira)
- Şeker tüketimi
Tıbbi durumlar:
- Obezite
- Yüksek tansiyon
- Diyabet
- Metabolik sendrom
- Kalp ve damar hastalıkları
- Böbrek hastalığı
- Hipotiroidi
- Bazı kanserler, kemoterapi (tümör lizis sendromu)
- Psoriazis
İlaçlar:
- Tiazid diüretikler (hipertansiyon)
- Aspirin (düşük doz)
- Siklosporin
- Bazı tüberküloz ilaçları
Diğer:
- Erkek olmak (kadınlardan 4 kat sık)
- Aile öyküsü
- Yaş (30-50, kadınlarda menopoz sonrası)
- Yakın zamanda cerrahi veya travma
Komplikasyonlar
- Tekrarlayan akut ataklar
- Kronik gut artriti
- Tofüsler (eklem dışı, kıkırdak)
- Böbrek taşı (ürik asit taşları)
- Böbrek hastalığı
- Eklem deformitesi
- Kalp damar hastalığı riskinde artış
- Metabolik sendrom
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- İlk gut atağı şüphesinde
- Tekrarlayan eklem ağrısı, şişlik
- Tedaviye rağmen ataklar devam ediyorsa
- Ateş + eklem iltihabı (septik artritle karışabilir)
- Cilt altında düğümler (tofüsler)
- Böbrek taşı
- İlaç yan etkileri
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Klinik bulgular
- Eklem sıvısı analizi (altın standart - ürat kristalleri)
- Kan testi: Ürik asit düzeyi (>6,8 mg/dl)
- Eklem ultrasonu (çift kontür belirtisi)
- Çift enerji BT
- Direkt grafi (ileri vakalarda)
- 24 saatlik idrar ürik asit (aşırı üretim/atılım azlığı ayırımı)
Tedavi:
Akut atak tedavisi (3-7 gün):
- NSAİİ: İndometazin, naproksen, ibuprofen
- Kolşisin (atak başlangıcında etkili)
- Kortikosteroidler: Oral veya eklem içi
- IL-1 inhibitörleri: Anakinra (dirençli vakalar)
- Eklemin istirahatı, buz uygulaması
Uzun süreli koruyucu tedavi:
Endikasyonlar:
- Yılda 2'den fazla atak
- Tofüsler
- Eklem hasarı
- Böbrek taşı
- Kronik böbrek hastalığı
İlaçlar (ürik asit düşürücü):
- Allopurinol: En yaygın, ksantin oksidaz inhibitörü
- Febuksostat: Allopurinol alternatifi
- Probenesid: Ürik asit atılımını artırır
- Pegloticase: Şiddetli, dirençli vakalar
- Hedef ürik asit: <6 mg/dl (tofüsleri olanda <5)
- Tedavi başlangıcında atak tetikleyebilir; profilaksi (kolşisin) önerilir
Önleme ve Beslenme
Beslenme:
Kaçınılacaklar:
- Kırmızı et, sakatat (özellikle karaciğer, böbrek)
- Kabuklu deniz ürünleri (karides, midye, istiridye)
- Sardalye, hamsi, ringa
- Tatlı içecekler, meyve suları (fruktozlu)
- Aşırı alkol (özellikle bira)
- İşlenmiş gıdalar
Sınırlandırılacaklar:
- Et tüketimi (orta düzey)
- Bezelye, kuru baklagiller (ılımlı)
- Mantar, ıspanak (ılımlı)
Tüketilebilenler:
- Süt ürünleri (özellikle yağsız)
- Tam tahıllar
- Sebze, meyve (kiraz koruyucu)
- Tatlı patates, patates
- Yumurta
- Bol su
- C vitamini
- Kahve (ılımlı)
Yaşam tarzı:
- Bol su için (günde 2-3 L)
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Düzenli egzersiz (akut atak sırasında istirahat)
- Alkolü, özellikle birayı sınırlayın
- Sigarayı bırakın
- Stresi yönetin
- Tansiyon ve şekerinizi kontrol altında tutun
- Düzenli kontrol
- İlaçlarınızı aksatmayın