Genel Bakış
Akciğer kanseri, akciğerlerde başlayan hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıdır. Dünyada en sık ölüme yol açan kanser türüdür. Türkiye'de erkeklerde en sık görülen kanserdir; her yıl yaklaşık 40.000 yeni vaka tespit edilir.
Sigara, vakaların %85'inin nedenidir. Erken evrede tanı konulduğunda tedavi başarısı artar; ancak çoğu vaka geç dönemde tespit edilir.
Türleri
1. Küçük hücreli olmayan akciğer kanseri (%85):
- Adenokarsinom (en sık)
- Yassı hücreli karsinom
- Büyük hücreli karsinom
2. Küçük hücreli akciğer kanseri (%15):
- Daha agresif
- Hızlı yayılır
- Genellikle sigara ile ilişkili
Belirtiler
Erken evrelerde belirti vermez. İlerlediğinde:
- Geçmeyen öksürük (3 haftadan uzun)
- Öksürük karakterinde değişiklik
- Kanlı balgam (hemoptizi)
- Göğüs ağrısı
- Nefes darlığı
- Hışıltılı solunum
- Ses kısıklığı
- Açıklanamayan kilo kaybı
- İştahsızlık
- Halsizlik, yorgunluk
- Sık tekrarlayan akciğer enfeksiyonları (pnömoni, bronşit)
- Kemik ağrıları (metastaz)
- Baş ağrısı, nöbet (beyin metastazı)
- Yutma güçlüğü
- Boyunda lenf bezi şişmesi
- Parmaklarda çomaklaşma
Nedenler
Sigara (%85):
- Aktif sigara (en önemli neden)
- Pasif sigara dumanı
- Nargile, pipo, puro
Diğer nedenler:
- Radon gazı (evlerde, yer altı)
- Asbest
- Hava kirliliği
- İş yerinde toksik maddeler (krom, nikel, arsenik)
- Genetik yatkınlık
- Geçirilmiş akciğer hastalığı (KOAH, fibrozis)
- Radyoterapi öyküsü
- Aile öyküsü
Risk Faktörleri
- Sigara kullanımı (yıl ve miktarla orantılı risk)
- Pasif sigara dumanı
- Yaş (55 üstü)
- Erkek olmak
- Aile öyküsü
- Mesleki maruziyet
- Hava kirliliği
- Akciğer hastalıkları
- Radyasyon
- HIV/AIDS
Komplikasyonlar
- Plevral efüzyon (akciğerde sıvı toplanması)
- Kanama
- Nefes darlığı
- Hava yolu tıkanıklığı
- Beyin, kemik, karaciğer metastazları
- Süperior vena kava sendromu
- Paraneoplastik sendromlar
- Pancoast sendromu
Tarama Önerileri
Yüksek riskli bireyler için:
- 50-80 yaş arası
- 20 paket-yıl sigara öyküsü (örn. 1 paket/gün × 20 yıl)
- Halen sigara içen veya son 15 yıl içinde bırakmış
- Yıllık düşük doz akciğer BT
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- 3 haftadan uzun süren öksürük
- Kanlı balgam
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Ses kısıklığı (sürekli)
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Sık tekrarlayan zatürre
- Sigara öyküsü olan herkes düzenli kontrol
- Mesleki maruziyet varsa takip
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Akciğer grafisi
- Toraks BT (kesin tanıya yardımcı)
- PET-BT (evreleme)
- Bronkoskopi + biyopsi
- Transtorasik iğne biyopsisi
- Mediastinoskopi
- Beyin MR, kemik sintigrafisi (metastaz)
- Moleküler/genetik testler: EGFR, ALK, ROS1, KRAS, PD-L1
- Kan testleri
- Solunum fonksiyon testleri
Evreleme:
- Erken (Evre 1-2)
- Lokal ileri (Evre 3)
- Metastatik (Evre 4)
Tedavi:
Küçük hücreli olmayan akciğer kanseri:
1. Cerrahi:
- Lobektomi, segmentektomi, pnömonektomi
- Erken evrede temel tedavi
- VATS (video-eşliğinde torasik cerrahi)
2. Radyoterapi:
- Cerrahi sonrası
- Cerrahi yapılamayan vakalarda
- Stereotaktik vücut radyoterapisi (SBRT)
3. Kemoterapi:
- Sisplatin, karboplatin bazlı
- Pemetreksed, gemsitabin, paklitaksel
4. Hedefe yönelik tedavi:
- EGFR inhibitörleri: erlotinib, gefitinib, osimertinib
- ALK inhibitörleri: alektinib, kritzonib
- Mutasyona göre kişiselleştirilmiş
5. İmmünoterapi:
- Pembrolizumab, nivolumab, atezolizumab
- PD-1/PD-L1 inhibitörleri
- Tedaviyi devrim niteliğinde değiştirdi
Küçük hücreli akciğer kanseri:
- Kemoterapi + radyoterapi (temel tedavi)
- İmmünoterapi (atezolizumab eklenmesi)
- Profilaktik kranial radyoterapi (PCI)
Önleme
Sigarayı bırakın (en önemli):
- Hiç başlamayın
- Bıraktığınızda risk azalır (10 yıl sonra %50 azalır)
- Sigara bırakma desteği alın
Diğer önlemler:
- Pasif sigara dumanından kaçının
- Evinizdeki radon düzeyini ölçtürün
- Mesleki maruziyette koruyucu ekipman kullanın
- Hava kirliliği yoğun ortamlardan kaçının
- Sebze ve meyve ağırlıklı beslenin
- Düzenli egzersiz
- Yüksek risk grubundaysanız yıllık BT taraması
- Diğer akciğer hastalıklarınızı tedavi ettirin
- Aile öyküsü varsa daha sık takip
- COVID-19 ve diğer enfeksiyonlardan korunma