Genel Bakış
Polikistik over sendromu (PCOS), üreme çağındaki kadınları etkileyen en yaygın hormonal bozukluktur. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık %10'unu etkiler. Yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist, düzensiz adet, erkek tipi kıllanma (hirşutizm) ve insülin direnci ile karakterizedir.
PCOS sadece doğurganlığı değil, metabolik sağlık, kalp damar hastalığı ve duygusal sağlığı da etkiler. Erken tanı ve yönetim ile uzun vadeli komplikasyonlar önlenebilir.
Belirtiler
Belirtiler genellikle ergenlik döneminde başlar:
- Düzensiz adet (yılda 8'den az adet, 35 günden uzun döngü)
- Adet görmeme (amenore)
- Erkek tipi kıllanma (yüz, göğüs, sırt, karın)
- Akne (özellikle çene ve sırt)
- Yağlı cilt
- Saç dökülmesi (alın kenarında, tepe bölgede)
- Kilo alımı (özellikle göbek bölgesinde)
- Kilo verme güçlüğü
- Boyunda, koltuk altında koyu cilt lekeleri (akantosis nigrikans)
- Kısırlık (gebe kalma güçlüğü)
- Uyku apnesi
- Depresyon, anksiyete
Nedenler
Kesin neden bilinmiyor; birden fazla faktör rol oynar:
- İnsülin direnci: PCOS'lu kadınların %70'inde vardır; yüksek insülin androjen üretimini artırır
- Aşırı androjen üretimi: Erkek hormonlarının fazla salınımı
- Düşük dereceli kronik iltihaplanma
- Genetik yatkınlık: Aile öyküsü
Risk Faktörleri
- Ailede PCOS öyküsü
- Obezite (semptomları kötüleştirir)
- İnsülin direnci
- Düşük doğum ağırlığı veya bebeklikte hızlı kilo alımı
- Adrenarşın erken başlaması
Komplikasyonlar
Üreme:
- Kısırlık
- Düşük
- Erken doğum
- Gestasyonel diyabet, preeklampsi
Metabolik:
- Tip 2 diyabet (%50 risk artışı)
- Metabolik sendrom
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- Karaciğer yağlanması
- Obstrüktif uyku apnesi
Endometriyal:
- Rahim iç zarının kalınlaşması (endometrial hiperplazi)
- Endometriyal kanser riski (uzun vadeli, adet olmazsa)
Psikolojik:
- Depresyon
- Anksiyete
- Yeme bozuklukları
- Düşük özgüven
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Düzensiz adetler
- Hirşutizm (erkek tipi kıllanma)
- Kısırlık problemi
- Hızlı, açıklanamayan kilo alımı
- Akne ve cilt sorunları (yetişkinlikte başlayan)
- Açıklanamayan kıl dökülmesi
- Ergenlikte düzensiz adet
Tanı ve Tedavi
Tanı (Rotterdam kriterleri, 2 / 3 gerekli):
- Düzensiz veya yok adet
- Klinik veya laboratuvar olarak aşırı androjen
- Ultrasonda polikistik over görünümü
Yapılan testler:
- Detaylı fizik muayene
- Pelvik ultrason (over büyüklüğü, kistler)
- Hormon testleri: testosteron, DHEA-S, LH, FSH, prolaktin, TSH
- Açlık glukoz ve insülin, HbA1c
- Lipid profili
- Oral glukoz tolerans testi
Tedavi (belirtiye yönelik):
1. Yaşam tarzı değişiklikleri (temel tedavi):
- Sağlıklı kilo verme (%5-10 kayıp bile belirtileri belirgin düzeltir)
- Düşük glisemik indeksli, sağlıklı beslenme
- Düzenli egzersiz
2. Adet düzenlenmesi:
- Kombine oral kontraseptifler (doğum kontrol hapı)
- Progesteron (siklik veya devamlı)
3. Hirsutizm ve akne için:
- Anti-androjenler (spironolakton)
- Doğum kontrol hapı
- Topikal anti-akne ürünleri, sistemik tedaviler
- Lazer epilasyon, IPL
4. İnsülin direnci için:
- Metformin
- İnositol takviyeleri
5. Doğurganlık için:
- Klomifen sitrat (ovulasyon indüksiyonu)
- Letrozol
- Gonadotropinler
- IVF (tüp bebek)
- Bariatrik cerrahi (obez kadınlarda)
- Laparoskopik over delme (LOD)
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika)
- Düşük glisemik indeksli beslenin
- İşlenmiş gıdalardan kaçının
- Lif, omega-3 alımını artırın
- Stresi yönetin
- Yeterince uyuyun
- Sigarayı bırakın
- Düzenli adet takibi yapın
- Yıllık sağlık kontrolleri (diyabet, kolesterol, tansiyon)
- Ruhsal destek alın (gerekirse)