Genel Bakış
Prostat kanseri, prostat bezinde başlayan kanserdir. Türkiye'de erkeklerde en sık görülen 2. kanserdir; her yıl yaklaşık 16.000 yeni vaka. Çoğunlukla yavaş büyür ve erken evrede tedavi edilirse mükemmel prognoza sahiptir.
Prostat, idrar yolunu çevreleyen ve meni sıvısı üreten ceviz büyüklüğünde bir bezdir. Kanser büyüdükçe idrar yolu ve cinsel işlevleri etkileyebilir.
Belirtiler
Erken evrede belirti vermeyebilir. İlerlediğinde:
İdrar şikayetleri:
- İdrar başlangıcında zorlanma
- Zayıf, kesik kesik idrar akımı
- Sık idrara çıkma (özellikle gece)
- Acil idrara çıkma isteği
- İdrar yapma sırasında ağrı, yanma
- İdrarda kan (hematüri)
- Tam boşalmama hissi
Cinsel:
- Erektil disfonksiyon
- Boşalma sırasında ağrı
- Menide kan
İlerlemiş kanser:
- Pelvik ağrı
- Sırt, kalça, uyluk ağrısı (kemik metastazı)
- Bacak güçsüzlüğü, uyuşma
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Aşırı yorgunluk
- Şişlik
Risk Faktörleri
- Yaş: En önemli faktör, 50 yaş üstü
- Aile öyküsü: Baba/erkek kardeşte prostat kanseri
- Genetik: BRCA1, BRCA2 mutasyonları, Lynch sendromu
- Etnik köken: Afrika kökenli erkeklerde daha sık
- Obezite
- Beslenme: Aşırı kırmızı et, yüksek kalsiyum
- Mesleki maruziyet: Bazı kimyasallar (kadmiyum)
- Sigara, alkol
Tarama
PSA (Prostat Spesifik Antijen) testi:
- 50 yaşından itibaren tartışmalı (yüksek riskli erkeklerde 40-45)
- Aile öyküsü olanlarda erken başlanmalı
- Faydaları ve zararları doktorla tartışılmalı
Parmakla rektal muayene:
- PSA ile birlikte yapılır
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- PSA testi
- Parmakla rektal muayene
- MR (multiparametrik): Lezyon belirleme
- Transrektal ultrason eşliğinde biyopsi
- MR-füzyon biyopsi
- Kemik sintigrafisi
- PSMA-PET (yeni, çok duyarlı)
- Gleason skoru (1-5, daha yüksek = daha kötü)
- TNM evrelemesi
Tedavi (evre ve hasta yaşına göre):
1. Aktif izlem:
- Düşük riskli, yavaş büyüyen kanserlerde
- PSA, MR, biyopsi takibi
- Yaşlı hastalarda
2. Cerrahi:
- Radikal prostatektomi (prostatın alınması)
- Robotik (da Vinci), laparoskopik, açık
- Lokalize hastalıkta küratif
- Yan etkiler: idrar kaçırma, erektil disfonksiyon
3. Radyoterapi:
- Eksternal beam radyoterapi (IMRT, IGRT)
- Brakiterapi (içeriden, radyoaktif tohum)
- Stereotaktik (SBRT)
4. Hormonoterapi (androjen baskılama):
- LHRH agonistleri (leuprolid, goserelin)
- LHRH antagonistleri (degareliks, releugoliks)
- Anti-androjenler (bikalutamid, enzalutamid)
- Yeni nesil: abirateron, enzalutamid, apalutamid
- İlerlemiş veya yüksek riskli vakalarda
5. Kemoterapi:
- Docetaxel, cabazitaxel
- Metastatik vakalarda
6. İmmünoterapi ve hedefe yönelik:
- Sipuleucel-T (terapötik aşı)
- PARP inhibitörleri (olaparib, rucaparib) - BRCA mutasyonu olanlarda
- Lutesyum-PSMA tedavisi (yeni, metastatik)
7. Fokal tedaviler:
- HIFU (yüksek yoğunluklu odaklı ultrason)
- Kriyoterapi
- Lazer ablasyonu
Önleme ve Yaşam Tarzı
Önleme:
- Sağlıklı, dengeli beslenme
- Kırmızı et tüketimini sınırlayın
- Sebze (özellikle domates - likopen), meyve
- Yeşil çay, balık (omega-3)
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Düzenli egzersiz
- Sigarayı bırakın
- Alkolü sınırlayın
- Aşırı kalsiyum (>1500 mg/gün) almayın
Tarama:
- 50 yaş itibariyle hekim ile risk-yarar konuşması
- Yüksek riskli erkeklerde (aile öyküsü) 40-45 yaş
- BRCA mutasyonu varsa daha erken
Tanı sonrası:
- Düzenli takip (PSA, muayene)
- Egzersiz (çok önemli)
- Sağlıklı beslenme
- Stresi yönetin
- Cinsel yaşamla ilgili problemleri açıkça konuşun
- İdrar kaçırma için pelvik taban egzersizleri
- Aile ve psikolojik destek
- Prostat kanseri destek gruplarına katılım