Genel Bakış
Zatürre (pnömoni), bir veya her iki akciğerin hava keseciklerinin (alveol) iltihaplanmasıdır. Hava kesecikleri irin ve sıvıyla dolar; bu da öksürük, ateş ve nefes darlığına yol açar.
Türkiye'de yıllık yüz binlerce kişiyi etkiler; özellikle yaşlılar, bebekler ve kronik hastalığı olanlarda hayatı tehdit edebilir. Aşılar ve antibiyotiklerle önlenebilir ve tedavi edilebilir.
Belirtiler
Belirtilerin şiddeti hafiften hayatı tehdit ediciye değişir:
- Öksürük (sıklıkla balgamlı, bazen kanlı)
- Yüksek ateş (39-40 °C), titreme
- Nefes darlığı, hızlı solunum
- Göğüs ağrısı (özellikle nefes alırken)
- Aşırı yorgunluk, halsizlik
- Terleme
- Bulantı, kusma, ishal
- İştahsızlık
- Konfüzyon (özellikle yaşlılarda)
- Düşük vücut ısısı (yaşlılarda)
- Mavi renk değişikliği (dudak, tırnak — siyanoz)
Türleri
- Toplum kaynaklı pnömoni: En sık form, hastane dışında kapılır
- Hastane kaynaklı pnömoni: Hastanede yatış sırasında gelişir, daha dirençli mikroplar
- Aspirasyon pnömonisi: Yiyecek, sıvı veya kusmuğun akciğere kaçması
- Atipik pnömoni: Mycoplasma, Legionella gibi atipik etkenler
Nedenler
Bakteriyel:
- Streptococcus pneumoniae (en sık)
- Haemophilus influenzae
- Klebsiella, Pseudomonas
- Mycoplasma pneumoniae (atipik)
- Legionella pneumophila
Viral:
- İnfluenza (grip)
- Respiratuar sinsityal virüs (RSV)
- SARS-CoV-2 (COVID-19)
- Adenovirüs
Mantar: Bağışıklığı baskılı kişilerde (Pneumocystis, Aspergillus)
Risk Faktörleri
- 65 yaş üstü
- 5 yaş altı çocuklar
- Sigara kullanımı
- Kronik hastalıklar (KOAH, astım, diyabet, kalp yetmezliği)
- Bağışıklık zayıflığı (kanser, HIV, immünsüpresif ilaçlar)
- Yatağa bağımlılık
- Hospitalizasyon (özellikle yoğun bakım)
- Aşırı alkol kullanımı
- Yutma güçlüğü (inme sonrası)
- Yetersiz beslenme
- Hava kirliliği
Komplikasyonlar
- Kan dolaşımı enfeksiyonu (sepsis)
- Akciğerde sıvı toplanması (plevral efüzyon)
- Apse oluşumu (akciğer apsesi)
- Solunum yetmezliği
- ARDS (akut solunum sıkıntısı sendromu)
- Kalp komplikasyonları
- Ölüm
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- 38 °C üstü ateş, üşüme, titreme
- Nefes darlığı, hızlı solunum
- Sürekli, kötüleşen öksürük
- Göğüs ağrısı (özellikle nefes alırken)
- Bilinç değişikliği
- Mor dudak, tırnak
- Risk grubundaki kişilerde herhangi bir solunum yolu belirtisi
- 2 ay altı bebeklerde ateş
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Klinik muayene (akciğer sesleri)
- Akciğer grafisi (tanıyı doğrular)
- Kan tetkikleri: CRP, prokalsitonin, beyaz küre
- Balgam kültürü
- Kan kültürü
- Bronkoskopi (bazı vakalarda)
- BT (komplikasyon varsa)
- Oksijen satürasyonu
Tedavi:
Toplum kaynaklı bakteriyel pnömoni (evde):
- Amoksisilin, amoksisilin-klavulanat
- Makrolidler (azitromisin, klaritromisin)
- Doksisiklin
- Solunum florokinolonları
- 5-7 gün antibiyotik
Hastane yatışı gerekenler:
- 65 yaş üstü
- Eşlik eden ciddi hastalıklar
- Düşük oksijen
- Hipotansiyon, sepsis bulguları
- Ciddi solunum sıkıntısı
Hastane tedavisi:
- Damar yoluyla antibiyotik
- Oksijen tedavisi
- Solunum desteği (gerekirse mekanik ventilasyon)
- Sıvı desteği
Viral pnömoni:
- Antiviraller (grip için oseltamivir; COVID için paxlovid)
- Destek tedavisi
Önleme
Aşılar (en etkili koruma):
- Pnömokok aşısı: 65 yaş üstü, kronik hastalar, çocuklar (PCV13, PPSV23)
- Yıllık grip aşısı
- COVID-19 aşısı
- Hib aşısı (çocuklarda)
Diğer öneriler:
- Sigarayı bırakın
- El hijyenine dikkat edin
- Hasta kişilerle temasta maske kullanın
- Sağlıklı beslenin, bağışıklığı güçlü tutun
- Yeterince uyuyun
- Kronik hastalıkları kontrol altında tutun
- Aşırı alkolden kaçının
- Diş ve ağız hijyenine dikkat edin (aspirasyon riski için)