Skolyoz, omurganın yan yana "S" veya "C" şeklinde anormal eğrilik gösterdiği durumdur. Adölesanların %2-3'ünde görülür; kadınlarda erkeklerden 4 kat daha sıktır. Çoğu vaka hafif olup tedavi gerektirmez; ancak ilerleyici vakalar müdahale gerektirir.
En sık 10-14 yaş arası, hızlı büyüme döneminde fark edilir.
Türleri
1. İdiyopatik skolyoz (en yaygın):
- Nedeni bilinmez
- Adölesan dönemde başlar
2. Konjenital skolyoz:
- Doğumsal omurga anormalliği
3. Nöromüsküler skolyoz:
- Serebral palsi, kas distrofisi
4. Dejeneratif skolyoz:
- Yaşlılarda omurga aşınması
5. Sendromik skolyoz:
- Genetik sendromlarla birlikte (Marfan, Down)
Belirtiler
Erken evrede genellikle belirti yoktur. Belirgin vakalarda:
- Omuzların farklı yüksekliklerde olması
- Bel hattının asimetrisi
- Bir kalçanın diğerinden yüksek olması
- Eğilince sırtta kambur ("kosta gibbusu")
- Bel ağrısı (yetişkinlerde)
- Solunum güçlüğü (ileri vakalarda)
- Yorgunluk
- Görsel asimetri (özellikle yüzme, mayolu fotoğraflarda fark edilir)
Nedenler
- Genetik (aile öyküsü)
- Doğumsal omurga gelişim bozuklukları
- Sinir-kas hastalıkları
- Travma
- Genç yaş omurga cerrahisi sonrası
- Tümör (nadir)
Risk Faktörleri
- Aile öyküsü
- Yaş (10-14 yaş, ergenlik öncesi büyüme dönemi)
- Kız çocuk olmak (4 kat)
- Bazı genetik sendromlar
Komplikasyonlar
- Sırt ve bel ağrısı (yetişkinlikte)
- Solunum problemleri (şiddetli eğriliklerde, >70°)
- Kalp komplikasyonları (çok şiddetli)
- Görünüm bozukluğu, psikolojik etkiler
- Akciğer enfeksiyonları (ileri vakalarda)
- Yetişkinlikte ilerleyici eğrilik
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Çocuğunuzun sırt veya omuz asimetrisi varsa
- Okul taramalarında skolyoz şüphesi
- Bel veya sırt ağrısı (yetişkinlerde)
- Eğrilik fark ettiyseniz (özellikle 10-14 yaş)
- Aile öyküsü varsa
- Nefes darlığı, göğüs problemleri
Tarama önerisi: 10 yaşında kız, 13 yaşında erkek çocuklar okul muayenelerinde mutlaka değerlendirilmeli.
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Fizik muayene
- Adams öne eğilme testi
- Omurga röntgeni: Cobb açısı ölçümü
- <10°: Normal varyant
- 10-25°: Hafif (gözlem)
- 25-45°: Orta (korse)
- >45-50°: Şiddetli (cerrahi)
- MR (sinir tutulumu, nedeni belirsiz vakalar)
- BT
- Solunum fonksiyon testi
Tedavi (eğrilik açısına ve yaşa göre):
1. Gözlem (hafif vakalar):
- 25° altı eğrilikler
- 4-6 ayda bir kontrol
- Büyüme tamamlanana kadar
2. Korse (Bracing):
- 25-45° eğrilikler
- Henüz büyümekte olan çocuklar
- Günde 16-23 saat kullanılır
- Eğriliğin ilerlemesini durdurmak için
- Boston, Milwaukee, TLSO modelleri
3. Fizik tedavi ve egzersiz:
- Schroth metodu
- Kas güçlendirme
- Esnetme
- Korseyle birlikte uygulanır
4. Cerrahi:
*Endikasyonlar:*
- >45-50° eğrilik
- İlerleyici eğrilik
- Ağrı veya solunum problemi
- Estetik kaygı (ileri vakalar)
*Yöntem:*
- Spinal füzyon: Vidalar, çubuklar ile omurganın düzeltilip kaynaştırılması
- Vertebral body tethering (VBT) — yeni teknik (büyüme korunur)
- Halen tartışmalı yöntemler de var
Önleme ve Yaşam Tarzı
İdiyopatik skolyoz önlenemez ancak:
- Düzenli omurga muayenesi (özellikle 10-14 yaş)
- Erken tanı için okul taramalarına önem verin
- Aile öyküsü varsa düzenli takip
- Çocuğunuzu çocuk ortopedistine yönlendirin
- Sırt kaslarını güçlendiren egzersizler
- Doğru duruş alışkanlığı
- Sırt çantasını her iki omuzda taşıma
- Sağlıklı kilo, düzenli egzersiz
Korse tedavisinde:
- Çocuğunuza moral destek
- Düzenli kullanım takibi
- Cilt bakımı
- Psikolojik destek (gerekirse)
Yetişkinlerde:
- Düzenli egzersiz (yüzme çok faydalı)
- Kor kaslarını güçlendirme
- Ergonomik çalışma ortamı
- Doğru kaldırma teknikleri
- Ağrı yönetimi