Genel Bakış
İdrar yolu enfeksiyonu (UTI), idrar yollarının herhangi bir bölümünde (böbrek, üreter, mesane, üretra) gelişen bakteriyel enfeksiyondur. Kadınlarda erkeklerden çok daha sık görülür; kadınların yarısı hayatı boyunca en az bir UTI geçirir.
Çoğu enfeksiyon mesanede (sistit) ve üretrada görülür. Üst idrar yolunu (böbrek - piyelonefrit) etkileyen vakalar daha ciddidir ve acil tedavi gerektirir.
Belirtiler
Alt idrar yolu enfeksiyonu (sistit/üretrit):
- Sık idrara çıkma isteği
- İdrarda yanma, ağrı (dizüri)
- Az miktarda idrar yapma
- İdrarda kötü koku
- Bulanık veya pembe-kırmızı renkli idrar (kanlı)
- Alt karın ağrısı, baskı hissi
- Geceleri idrara kalkma
- Tam boşalmama hissi
Üst idrar yolu enfeksiyonu (piyelonefrit/böbrek enfeksiyonu):
- Yüksek ateş, titreme
- Yan ve sırt ağrısı (böğür ağrısı)
- Bulantı, kusma
- Halsizlik
- Üzerine eklenmiş sistit belirtileri
Yaşlılarda ve çocuklarda farklı belirtiler:
- Konfüzyon, ajitasyon (yaşlılarda)
- İştahsızlık, idrar kaçırma
- Bebeklerde ateş, beslenmeme, huzursuzluk
Nedenler
En yaygın etken Escherichia coli (E. coli) bakterisidir (%80-90). Diğer bakteriler: Klebsiella, Proteus, Enterokoklar.
Bakteriler genellikle:
- Bağırsaktan üretra yoluyla yukarı çıkarak ulaşır
- Cinsel ilişki sonrası yayılabilir
- Kateterlerle iletilebilir
Risk Faktörleri
Kadınlarda:
- Anatomik (kısa üretra)
- Cinsel aktivite
- Bazı doğum kontrol yöntemleri (diyafram, spermisidler)
- Menopoz (östrojen azalması)
- Gebelik
Genel:
- İdrar akışını engelleyen durumlar (taş, prostat büyümesi)
- Mesane disfonksiyonu
- Kateter kullanımı
- Diyabet
- Bağışıklık sistemi zayıflığı
- Sık tekrarlayan enfeksiyon öyküsü
- Yetersiz su tüketimi
- Uzun süre idrar tutmak
- Hijyen alışkanlıkları
Komplikasyonlar
- Tekrarlayan enfeksiyonlar
- Böbrek enfeksiyonu (piyelonefrit)
- Böbrek hasarı, kalıcı böbrek yetmezliği
- Sepsis (kan zehirlenmesi, hayatı tehdit eder)
- Gebelikte erken doğum, düşük doğum ağırlığı
- Erkeklerde üretral darlık
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- UTI belirtileri varsa
- Belirtiler 2 günden uzun sürerse
- Ateş, yan ağrısı, kusma gibi ciddi belirtiler
- İdrarda kan görmek
- Gebelikte herhangi bir idrar yolu şikayeti
- Erkek hastada idrar yolu şikayeti (her zaman ciddiye alın)
- Çocukta idrar yolu enfeksiyonu şüphesi
- Sık tekrarlayan UTI (yılda 3'ten fazla)
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- İdrar tahlili (lökosit, nitrit, bakteri)
- İdrar kültürü (kesin tanı + antibiyotik duyarlılığı)
- Kan testleri (üst yol enfeksiyonunda)
- Görüntüleme: Ultrason, BT (komplike vakalarda)
- Sistoskopi (tekrarlayanlarda)
Tedavi:
- Basit sistit: 3-7 günlük antibiyotik (trimetoprim-sülfametoksazol, nitrofurantoin, fosfomisin, siprofloksasin)
- Piyelonefrit: 7-14 gün antibiyotik (gerekirse intravenöz, hastanede)
- Bol sıvı tüketimi
- Ağrı kesici (gerekirse fenazopiridin)
- Gebelikte: Güvenli antibiyotikler (amoksisilin, sefuroksim)
- Tekrarlayanlarda: Düşük doz uzun süreli antibiyotik profilaksisi
Önleme
- Günde 2-2,5 litre su için
- İdrarınızı tutmayın, sık tuvalete gidin
- Tuvaletten sonra önden arkaya silinin (kadınlar)
- Cinsel ilişki sonrası idrar yapın
- Pamuklu iç çamaşırı tercih edin
- Aşırı parfümlü hijyen ürünlerinden kaçının
- Kabızlığı önleyin
- Sıkı pantolonlardan kaçının
- D-mannoz, kızılcık suyu işe yarayabilir
- Menopoz sonrası lokal östrojen krem
- Doğum kontrol yöntemini doktorla değerlendirin