Genel Bakış
Bipolar bozukluk, ruh halinde aşırı dalgalanmalarla seyreden ciddi bir ruhsal hastalıktır. Hastalar manik (aşırı yüksek enerji, coşku) ve depresif dönemler arasında gidip gelir. Hayat boyu görülme oranı %2-3'tür.
Eskiden "manik-depresif hastalık" olarak bilinen bu durum, doğru tedavi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Tedavisiz vakalarda intihar riski yüksektir.
Bipolar Türleri
- Bipolar I: En az bir manik atak (depresif atak gerekmez)
- Bipolar II: En az bir hipomanik ve bir majör depresif atak
- Siklotimik bozukluk: Hafif belirtiler, 2 yıldan uzun süre
- Diğer formlar
Belirtiler
Manik dönem (en az 7 gün):
- Aşırı coşku, mutluluk veya sinirlilik
- Aşırı enerji, hareketlilik
- Az uyku ihtiyacı (uyumadan da enerjik)
- Hızlı düşünce, hızlı konuşma
- Dikkat dağınıklığı
- Kendine aşırı güven, büyüklük hissi
- Riskli davranışlar (aşırı harcama, riskli ilişkiler, hızlı araç kullanma)
- Karar verme bozukluğu
- Bazen psikotik belirtiler (halüsinasyon, sanrı)
Hipomani: Mani benzeri ama daha hafif, 4 gün sürer.
Depresif dönem:
- Aşırı üzüntü, umutsuzluk
- İlgi-istek kaybı
- Yorgunluk
- Uyku sorunları
- İştah ve kilo değişikliği
- Konsantrasyon güçlüğü
- Değersizlik, suçluluk duygusu
- İntihar düşünceleri
Karma atak: Mani ve depresyon belirtileri aynı anda
Nedenler
- Genetik: Aile öyküsü riski 5-10 kat artırır
- Beyin yapısı ve kimyası: Nörotransmitter dengesizliği
- Çevresel: Travma, stres, madde kullanımı
- Hormonal değişiklikler
Risk Faktörleri
- Aile öyküsü
- 15-25 yaş arası başlangıç
- Yüksek stresli yaşam olayları
- Madde ve alkol kullanımı
- Travma
- Bazı tıbbi durumlar
Komplikasyonlar
- İntihar (en ciddi risk; bipolar hastalarda %15)
- Madde ve alkol bağımlılığı
- Aile ve sosyal yaşamda yıkım
- Finansal sorunlar (manik dönem harcamaları)
- Hukuki sorunlar
- Kalp hastalıkları, diyabet riski
- Eşlik eden anksiyete, DEHB
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa
- Aile, arkadaşlar değişikliği fark ettiyse
- Riskli davranışlar başladıysa
- İntihar düşünceleri varsa derhal yardım alın (112, en yakın psikiyatri)
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Psikiyatrik görüşme
- DSM-5 kriterleri
- Aile öyküsü
- Mood çizelgesi
- Tiroid testleri ve diğer tıbbi nedenlerin dışlanması
Tedavi (ömür boyu):
1. İlaç tedavisi:
- Lityum: Altın standart
- Antikonvülsanlar: Valproat, lamotrijin, karbamazepin
- Atipik antipsikotikler: Olanzapin, ketiapin, risperidon, aripiprazol
- Antidepresanlar: Dikkatli kullanılır (mani tetikleyebilir)
2. Psikoterapi:
- Bilişsel davranışçı terapi
- Aile odaklı terapi
- Sosyal ritim terapisi
- Psikoeğitim
3. EKT (Elektrokonvülsif tedavi):
- Tedaviye dirençli ağır vakalarda
- Gebelikte güvenli alternatif
4. Yaşam tarzı:
- Düzenli uyku
- Stres yönetimi
- Alkol ve madde kullanımından kaçınma
- Düzenli egzersiz
- Mood çizelgesi tutma
Önleme ve Aileler İçin Öneriler
- İlaçlarınızı düzenli kullanın, kendiniz kesmeyin
- Düzenli uyku düzeninizi koruyun
- Stres tetikleyicilerinden uzak durun
- Mood izleyin (günlük çizelge)
- Alkol, uyuşturucu kullanmayın
- Erken uyarı işaretlerini öğrenin
- Aile ve sosyal destek alın
- Düzenli psikiyatri takibi (genelde ömür boyu)
- Acil eylem planınız olsun (kriz durumunda)