Genel Bakış
Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), baş pozisyonunun değişmesiyle ortaya çıkan kısa süreli, şiddetli baş dönmesi atakları ile karakterize bir iç kulak bozukluğudur. Vertigonun en sık nedenidir; yaşlandıkça sıklığı artar.
İç kulakta dengeyi sağlayan kanallara kalsiyum kristallerinin (otokoni) yer değiştirmesi sonucu oluşur. Genellikle ciddi değildir ve basit manevralarla tedavi edilebilir.
Belirtiler
- Şiddetli baş dönmesi (etrafın döndüğü hissi)
- Genellikle 30 saniye - 1 dakika sürer
- Belirli baş pozisyonlarıyla tetiklenir:
- Yataktan kalkma
- Yatağa uzanma
- Yatakta dönme
- Yukarı bakma
- Eğilme
- Bulantı, kusma
- Denge kaybı
- Göz hareketlerinde anormallikler (nistagmus)
İşitme kaybı, kulak çınlaması, baş ağrısı olmaz (BPPV'de). Bu belirtiler varsa başka bir hastalık düşünülmelidir.
Nedenler
İç kulaktaki utrikül adı verilen yapıdaki kalsiyum karbonat kristalleri yer değiştirip yarım daire kanallarına geçer. Baş hareket ettiğinde bu kristaller hareket eder ve dengesizlik mesajı gönderir.
Risk faktörleri:
- 50 yaş üstü olmak (en yaygın 50-70 yaş)
- Kadın olmak
- Kafa travması (önceki)
- Diğer iç kulak hastalıkları
- Vestibüler nörit öyküsü
- Meniere hastalığı
- Uzun süre yatakta kalma
- D vitamini eksikliği
- Migren
- Diyabet, hipertansiyon
- Osteoporoz
Komplikasyonlar
- Düşme ve yaralanmalar (özellikle yaşlılarda)
- Kazalar (araç kullanırken atak)
- Anksiyete, kaçınma davranışları
- Yaşam kalitesinde düşüş
- Kronikleşme (uygun tedavi edilmezse)
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Plansız muayene:
- Yeni başlayan baş dönmesi
- Tekrarlayan baş dönmesi atakları
- Belirli pozisyonlarla tetiklenen baş dönmesi
Acil başvuru:
- Şiddetli baş ağrısı eşliğinde baş dönmesi
- Çift görme
- Konuşma bozukluğu
- Yüzde, kolda güçsüzlük (inme belirtisi)
- Ateş
- Ani işitme kaybı
- Kollar veya bacaklarda güçsüzlük
- Bilinç değişikliği
- Şiddetli bulantı, kusma (yatağa bağlı kalmaya neden olan)
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Detaylı hikaye
- Dix-Hallpike manevrası (tanısal test)
- Vertigonun diğer nedenlerini dışlamak için:
- İşitme testi
- Vestibüler testler (videonistagmografi)
- Beyin MR (gerekirse)
- Kan testleri
Tedavi:
1. Repoziyon manevraları (en etkili):
- Epley manevrası: Kristalleri orijinal pozisyonlarına döndürür
- Doktor tarafından uygulanır
- %80-90 başarı oranı
- Semont manevrası
- Brandt-Daroff egzersizleri (evde uygulanabilir)
Manevra sonrası ilk 24-48 saatte:
- Başınızı hareket ettirmemek
- Düz pozisyonda yatmak
- Tetikleyici pozisyonlardan kaçınmak
2. İlaç tedavisi (semptomatik):
- Antihistaminikler (dimenhidrinat, meklizin)
- Antiemetikler (kusma için)
- Benzodiazepinler (kısa süreli)
- Genelde manevra ile tedavi edildiği için uzun süreli ilaç gerekmez
3. Vestibüler rehabilitasyon:
- Denge egzersizleri
- Adaptasyon egzersizleri
- Dirençli vakalarda
4. Cerrahi (çok nadir):
- Posterior kanal oklüzyonu (dirençli vakalarda)
Önleme
BPPV tamamen önlenemez ancak risk azaltılabilir:
- Kafa travmalarından kaçının (kask kullanımı)
- D vitamini düzeyinizi kontrol ettirin
- Düzenli takip altında olun (50 yaş üstü)
- Migren ataklarınızı kontrol altında tutun
- Tansiyon, diyabet ve kolesterolünüzü düzenli takip edin
- Uzun süreli yatak istirahatinden kaçının
- Yataktan ani kalkmayın
- Düştü iseniz veya kafa darbesi aldıysanız mutlaka kontrole gidin
Atak sırasında ne yapmalı:
- Pozisyon değişikliğini yavaşça yapın
- Sabit bir noktaya odaklanın
- Mümkünse oturun veya yatın
- Araç kullanmayın
- Yüksek yerlerden uzak durun
- Kontrol altına alındıktan sonra Brandt-Daroff egzersizlerini uygulayın