Genel Bakış
Menopoz, kadının üreme döneminin sona ermesidir. 12 ay arayla adet görmeme durumunda tanı konur. Türkiye'de ortalama menopoz yaşı 47-48'dir.
Menopoz bir hastalık değil, doğal bir biyolojik geçiş dönemidir. Ancak yumurtalıkların östrojen üretimini durdurması birçok belirti ve uzun vadeli sağlık riskleri yaratabilir.
Aşamalar
1. Perimenopoz:
- Menopozdan önceki 4-10 yıl
- 40'lı yaşların ortalarında başlayabilir
- Adet düzensizlikleri başlar
- Hormonal dalgalanmalar
2. Menopoz:
- Son adetten 12 ay sonra resmi olarak
- Ortalama 47-48 yaş
- Erken menopoz: 40 yaş altı
- Geç menopoz: 55 yaş üstü
3. Postmenopoz:
- Menopozdan sonraki dönem
- Ömür boyu sürer
Belirtiler
Adet değişiklikleri:
- Düzensiz adet
- Adet aralarında uzama veya kısalma
- Adet miktarında değişiklik
- Adetin kesilmesi
Vazomotor belirtiler:
- Sıcak basmaları (ateş basmaları)
- Gece terlemeleri
- Yüz kızarmaları
- Çarpıntı
Genitoüriner sendrom:
- Vajinal kuruluk
- Cinsel ilişkide ağrı
- Cinsel istek azalması
- Sık idrar yolu enfeksiyonu
- İdrar kaçırma
Psikolojik:
- Ruh hali değişiklikleri
- Sinirlilik
- Anksiyete
- Depresyon
- Konsantrasyon güçlüğü
- Hafıza sorunları
- "Beyin sisi"
Uyku ve genel:
- Uyku bozuklukları
- Yorgunluk
- Eklem ve kas ağrıları
- Baş ağrısı
- Kilo alımı (özellikle göbek)
Cilt ve saç:
- Kuru cilt
- Saç incelmesi/dökülmesi
- Tırnak kırılganlığı
Nedenler
Doğal menopoz:
- Yaşlanma
- Yumurtalık fonksiyonunun azalması
- Östrojen ve progesteron düşüşü
Erken/cerrahi menopoz:
- Yumurtalıkların alınması
- Kemoterapi, radyoterapi
- Bazı genetik durumlar (Turner sendromu)
- Otoimmün hastalıklar
- Bazı enfeksiyonlar
Uzun Vadeli Sağlık Riskleri
- Osteoporoz (östrojen kemik yoğunluğunu korur)
- Kalp damar hastalıkları (risk menopoz sonrası artar)
- Tip 2 diyabet riski
- Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol
- Cinsel işlev bozukluğu
- Bilişsel değişiklikler
- Depresyon, anksiyete
- Üriner inkontinans
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Adet düzensizlikleri başladıysa
- Şiddetli sıcak basmaları, gece terlemeleri
- Uyku bozuklukları
- Vajinal kuruluk, cinsel ilişkide ağrı
- Ruhsal sorunlar
- Genel sağlık takibi (yıllık)
- Menopoz sonrası kanama (acil değerlendirme - kanser olabilir)
- 40 yaş altı menopoz şüphesi
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Klinik değerlendirme
- 12 ay adet görmeme
- FSH (yüksek)
- Estradiol (düşük)
- Anti-müllerian hormon (AMH)
- Tiroid testleri (ayırıcı tanı)
- Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA)
- Mamografi, kolesterol, kan şekeri taraması
Tedavi:
1. Hormon Replasman Tedavisi (HRT):
- En etkili tedavi (sıcak basmaları, vajinal belirtiler için)
- Östrojen + progesteron (rahim olanlarda)
- Sadece östrojen (rahim alınmışlarda)
- Risk-yarar değerlendirmesi:
- Yararlar: belirti rahatlaması, osteoporoz koruması
- Riskler: meme kanseri (uzun süreli), pıhtı, inme (yaş ve form bağlı)
- En düşük etkili dozda, en kısa süre
2. Non-hormonal seçenekler:
- SSRI/SNRI'lar: Paroksetin, venlafaksin (sıcak basmaları için)
- Gabapentin
- Klonidin
- Fezolinetant (yeni, NK3 reseptör antagonisti)
- Soya, kara cohosh (kanıtlar sınırlı)
3. Vajinal belirtiler için:
- Lokal östrojen (krem, tablet, halka)
- Vajinal nemlendiriciler
- Kayganlaştırıcılar
- Pelvik taban egzersizleri
4. Osteoporoz önleme/tedavi:
- Kalsiyum, D vitamini
- Egzersiz
- Bisfosfonatlar (gerekirse)
Önleme ve Yaşam Tarzı
Genel sağlık:
- Sağlıklı, dengeli beslenme
- Kalsiyum, D vitamini açısından zengin diyet
- Düzenli egzersiz (özellikle kuvvet, aerobik)
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Sigarayı bırakın
- Alkolü sınırlayın
- Stres yönetimi
- Yeterli uyku
Sıcak basmalarını azaltmak:
- Tetikleyici yiyeceklerden kaçınma (acılı, sıcak)
- Kafein, alkol kısıtlama
- Katmanlı giyim
- Soğuk ortamlar
- Nefes egzersizleri
- Yoga, meditasyon
Cinsel sağlık:
- Düzenli cinsel aktivite (vajinal sağlığı korur)
- Kayganlaştırıcı kullanın
- Açık iletişim partneriniz ile
Düzenli kontroller:
- Yıllık jinekolojik muayene
- Mamografi (40-50 yaş arası 2 yılda 1, 50 sonrası yıllık)
- Smear testi
- Kemik yoğunluğu
- Kan şekeri, kolesterol, tansiyon
- Tiroid fonksiyonu
Ruhsal sağlık:
- Sosyal bağları koruyun
- Hobiler edinin
- Profesyonel destek (gerekirse)
- Aile ve eş ile açık iletişim
- Menopoz destek grupları