Genel Bakış
Obezite, vücutta sağlığı tehdit edecek miktarda yağ birikmesi durumudur. Türkiye'de yetişkin nüfusun yaklaşık üçte biri obezite sınırındadır; bu oran dünya ortalamasının üzerindedir.
Vücut Kitle İndeksi (VKİ), boyun karesine bölünen ağırlık (kg/m²) olarak hesaplanır:
- Zayıf: 18,5 altı
- Normal: 18,5-24,9
- Fazla kilolu: 25-29,9
- Obez (I. derece): 30-34,9
- Obez (II. derece): 35-39,9
- Morbid obez: 40 ve üzeri
Bel çevresi de önemli bir göstergedir: erkeklerde 102 cm, kadınlarda 88 cm üzeri risk altındadır.
Komplikasyonlar
Obezite çok sayıda hastalık için ciddi bir risk faktörüdür:
- Kalp hastalıkları, inme
- Tip 2 diyabet
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- Uyku apnesi
- Karaciğer yağlanması
- Bazı kanser türleri (meme, kolon, rahim, böbrek, prostat)
- Osteoartrit (kireçlenme)
- Safra taşı
- Polikistik over sendromu, kısırlık
- Depresyon
- Gastroözofageal reflü
- Astım, solunum güçlüğü
Nedenler
Obezite, alınan kalorinin harcanandan fazla olmasıyla oluşur. Ancak süreç çok faktörlüdür:
- Hareketsiz yaşam: Masa başı işler, ekran süresi
- Sağlıksız beslenme: Yüksek kalorili, işlenmiş, şekerli yiyecekler
- Genetik: Aile öyküsü
- Hormonal bozukluklar: Hipotiroidi, Cushing sendromu, polikistik over
- İlaçlar: Antidepresanlar, kortikosteroidler, antipsikotikler, bazı diyabet ilaçları
- Psikolojik nedenler: Stres, duygusal yeme, depresyon
- Uyku yetersizliği
- Bağırsak mikroflorası değişiklikleri
- Yaş: Yaşlanmayla metabolizma yavaşlar
Risk Faktörleri
- Aile öyküsü
- Çocuklukta obezite
- Hareketsiz yaşam
- Yüksek kalorili beslenme
- Yetersiz uyku
- Stres ve duygusal sorunlar
- Bazı ilaçlar
- Hormonal hastalıklar
- Gebelik ve menopoz
- Sosyoekonomik düzey
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- VKİ 30 ve üzerindeyse
- VKİ 25-29,9 ve eşlik eden hastalıklar varsa (diyabet, hipertansiyon)
- Diyet ve egzersizle kilo veremiyorsanız
- Kilo problemine bağlı psikolojik sıkıntı yaşıyorsanız
- Çocuğunuzda kilo problemi varsa
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- VKİ ölçümü, bel çevresi
- Vücut yağ ölçümü
- Kan testleri (şeker, kolesterol, tiroid, karaciğer)
- EKG, gerekirse uyku apnesi taraması
Tedavi (kademeli yaklaşım):
1. Yaşam tarzı değişiklikleri:
- Diyet düzenlemesi (kalori azaltma, dengeli beslenme)
- Düzenli fiziksel aktivite
- Davranış terapisi
- Stres yönetimi, uyku düzeni
2. İlaç tedavisi (VKİ ≥30 veya VKİ ≥27 + komorbidite):
- Liraglutid, semaglutid (GLP-1 analogları)
- Orlistat
- Naltrekson-bupropion
- Doktor takibinde kullanılmalıdır
3. Bariatrik (obezite) cerrahisi (VKİ ≥40 veya ≥35 + komorbidite):
- Tüp mide (sleeve gastrektomi)
- Gastrik bypass
- Mide kelepçesi
Önleme
- Çocuklukta sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırın
- Tabak boyutunu küçültün; porsiyon kontrolü yapın
- İşlenmiş gıdalardan, şekerli içeceklerden kaçının
- Sebze ve meyve tüketimini artırın
- Tam tahıl tercih edin
- Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz
- Günde 7-9 saat uyuyun
- Stresinizi yönetin (duygusal yeme önemli bir tetikleyici)
- Aile bireyleriyle birlikte yemek yiyin
- Kilonuzu düzenli takip edin