Genel Bakış
Obstrüktif uyku apnesi (OUA), uyku sırasında üst hava yolunun tekrar tekrar tamamen veya kısmen tıkanması sonucu nefes durmasıdır. Atak sırasında oksijen azalır, hasta kısa süre uyanır (genelde farkında olmaz) ve yeniden nefes alır. Bu durum bir gecede onlarca-yüzlerce kez tekrarlayabilir.
Orta yaşlı erkeklerin %15-20'sinde görülür; kadınlarda ve çocuklarda da bulunur. Tedavi edilmediğinde kalp hastalığı, inme, diyabet riskini belirgin artırır.
Belirtiler
Uyku sırasında:
- Yüksek sesli horlama
- Tanıklı nefes durmaları (eş, yakın gözler)
- Boğulur gibi uyanma
- Sık uyanma
- Çırpınma, çırpınarak uyanma
- Aşırı terleme
- Sık idrara kalkma
Gündüz:
- Aşırı uykululuk (en belirgin)
- Sabah baş ağrısı
- Yorgunluk
- Konsantrasyon güçlüğü
- Hafıza sorunları
- Sinirlilik, depresyon
- Erektil disfonksiyon
- Trafik kazası riskinde artış
- İşyerinde uyuyakalma
Nedenler
Uyku sırasında üst hava yolu kaslarının gevşemesi ve tıkanması:
- Boğaz, dil kaslarının aşırı gevşemesi
- Yapısal darlık (dil büyüklüğü, çene yapısı)
- Bademcik, geniz eti büyüklüğü
- Yumuşak damak gevşekliği
- Boyun çevresi kalınlığı
Risk Faktörleri
- Obezite (en güçlü risk faktörü)
- Erkek olmak
- 40 yaş üstü
- Geniş boyun çevresi (erkek >43 cm, kadın >38 cm)
- Aile öyküsü
- Sigara, alkol
- Burun tıkanıklığı (septum deviasyonu, polip)
- Hipotiroidi, akromegali
- Postmenopozal kadın
- Yatma pozisyonu (sırt üstü)
- Sakinleştirici, uyku ilacı kullanımı
- Çocuklarda: bademcik/geniz eti büyüklüğü
Komplikasyonlar
- Kardiyovasküler:
- Yüksek tansiyon (dirençli)
- Atriyal fibrilasyon
- Kalp krizi
- Kalp yetmezliği
- İnme
- Metabolik:
- Diyabet
- İnsülin direnci
- Metabolik sendrom
- Diğer:
- Trafik ve iş kazaları
- Depresyon
- Bilişsel bozulma
- Ani kardiyak ölüm
- Cerrahi komplikasyonlar (anestezi)
- Yağlı karaciğer
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Eş veya yakın çevre yüksek horlama bildirdiyse
- Uyku sırasında nefes durması
- Sürekli yorgun uyanma
- Gündüz aşırı uykululuk
- Kontrolsüz tansiyon
- Açıklanamayan baş ağrıları
- Konsantrasyon, hafıza sorunları
- Cinsel işlev bozukluğu
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Detaylı uyku öyküsü
- Epworth Uykululuk Skalası
- Polisomnografi (uyku testi): Altın standart
- Apne-Hipopne İndeksi (AHİ):
- <5: Normal
- 5-15: Hafif
- 15-30: Orta
-
30: Şiddetli
- Evde uyku testleri
Tedavi:
1. CPAP (Sürekli Pozitif Hava Yolu Basıncı):
- Altın standart
- Maske ile burun/ağıza basınçlı hava
- Hayat boyu kullanım
- Belirtileri belirgin düzeltir
- Komplikasyon riskini azaltır
2. Diğer cihazlar:
- BiPAP: Çift basınçlı
- APAP: Otomatik ayarlı
- Ağız içi cihazlar (MAD): Hafif vakalarda alt çene öne çıkarır
3. Cerrahi:
- Bademcik, geniz eti alınması (özellikle çocuklarda)
- Uvulopalatofaringoplasti (UPPP)
- Hyoid süspansiyonu
- Bimaxiller ilerletme cerrahisi
- Hipoglossal sinir stimülasyonu (Inspire)
- Bariatrik cerrahi (obezite ile birlikte)
4. Yaşam tarzı değişiklikleri:
- Kilo verme (kritik)
- Yan yatma (sırt üstü değil)
- Alkol, sigarayı bırakma
- Sakinleştiricilerden kaçınma
- Düzenli uyku
- Burun tıkanıklığını tedavi etme
Önleme
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Sigarayı bırakın
- Yatmadan en az 3 saat önce alkol almayın
- Sırt üstü yatmaktan kaçının
- Yan yatın (gerekirse arkanıza tenis topu yastığa dikilebilir)
- Alerji, sinüs sorunlarını tedavi ettirin
- Düzenli egzersiz
- Yatmadan önce ağır yemek yemeyin
- Çocuklarda büyük bademcik/geniz etini değerlendirin
- Risk grubundaysanız uyku testi yaptırın