Genel Bakış
Karpal tünel sendromu, bilekten geçen median sinirin sıkışması sonucu elde uyuşma, karıncalanma ve ağrıya yol açan yaygın bir hastalıktır. Yetişkinlerin yaklaşık %5'ini etkiler ve kadınlarda erkeklerden 3 kat daha sıktır.
Median sinir; baş parmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının yarısının duyusunu ve baş parmak kaslarının bir kısmının hareketini sağlar. Karpal tünel; bilekte 8 küçük kemikten ve transvers karpal bağdan oluşan dar bir geçittir.
Belirtiler
Belirtiler kademeli olarak gelişir:
- Elde uyuşma, karıncalanma, yanma hissi
- Özellikle baş parmak, işaret ve orta parmaklarda
- Geceleri uykudan uyandıran ağrı
- Bilek ve avuç içi ağrısı
- Kola, omuza yayılan ağrı
- Eşyaları düşürme, kavrama gücünde azalma
- Baş parmak kaslarında erime (ileri vakalarda)
- İnce işlerde beceri kaybı (düğme ilikleme, anahtar tutma)
- Elin yumruk yapmakta zorlanması
- Uyandığında elleri silkmek ("flick sign")
Belirtiler genellikle yavaş ilerler ve önce baskın elde görülür.
Nedenler
Karpal tünel içinde median sinire baskı oluşması:
- Tendon iltihaplanması
- Bilek pozisyonu (sürekli bükük)
- Sıvı tutulumu
- Anatomik darlık
Risk Faktörleri
Anatomik:
- Doğuştan dar karpal tünel
- Bilek kırığı, çıkığı
- Bilek artrozu
Cinsiyet ve hormonlar:
- Kadın olmak (3 kat sık)
- Gebelik (3. trimesterde)
- Menopoz
- Doğum kontrol hapı kullanımı
Tıbbi durumlar:
- Diyabet
- Romatoid artrit
- Hipotiroidi
- Akromegali
- Amiloidoz
- Obezite
- Böbrek yetmezliği, diyaliz
- Renal yetmezlik
Mesleki ve mekanik:
- Tekrarlayıcı el-bilek hareketleri
- Vibratör ve titreşimli aletlerle çalışma
- Uzun süre klavye-fare kullanımı
- Kasiyerlik
- Marangozluk, montaj işleri
- Müzisyenlik (piyano, gitar)
- Dikiş, örgü
Komplikasyonlar
- Kalıcı sinir hasarı
- Kas atrofisi (baş parmak)
- Kalıcı uyuşma
- Beceri kaybı
- Yaşam kalitesinde düşüş
- İş gücü kaybı
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Belirtiler 2 haftadan uzun sürdüğünde
- Uykunuzu bozuyorsa
- Günlük aktivitelerinizi etkiliyorsa
- Baş parmak kaslarında zayıflık
- Sürekli uyuşma
- Eşyaları düşürmeye başladıysanız
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Klinik muayene (Tinel ve Phalen testleri)
- EMG (elektromiyografi) ve sinir iletim çalışması (kesin tanı ve şiddet)
- Ultrason
- MR (bazı durumlarda)
- Altta yatan hastalıkları araştırma (kan testleri)
Tedavi:
Hafif-orta vakalarda konservatif tedavi başlangıçtır:
1. Konservatif tedavi:
- Bilek splinti (atel): Özellikle geceleri
- Aktivite modifikasyonu: Tekrarlayıcı hareketlerden kaçınma
- Buz uygulaması
- NSAİİ ağrı kesiciler: İbuprofen, naproksen
- Fizik tedavi: Sinir kaydırma egzersizleri, ultrason
- B6 vitamini, omega-3 (kanıt sınırlı)
- Yoga, germe egzersizleri
2. Kortizon enjeksiyonu:
- Karpal tünel içine
- Geçici rahatlama (haftalar-aylar)
- Yılda 2-3'ten fazla yapılmamalı
3. Cerrahi (dirençli vakalarda):
- Açık karpal tünel cerrahisi: Transvers karpal bağın kesilmesi
- Endoskopik karpal tünel cerrahisi: Daha küçük kesi, daha hızlı iyileşme
- Lokal anesteziyle, ayaktan
- 4-6 hafta içinde tam iyileşme
- Başarı oranı yüksek (%85-95)
Önleme ve Yaşam Tarzı
İş yeri düzenlemeleri:
- Klavye ve fareyi doğru yükseklikte tutun
- Dirsekler 90° açıda, bilek nötr
- Ergonomik klavye, fare kullanın
- Kol desteği kullanın
- Sık molalar verin (her saat 5 dakika)
- Bileğinizi gevşek tutun
Egzersizler:
- El ve bilek germe egzersizleri
- Sinir kaydırma egzersizleri
- Parmak germe
Yaşam tarzı:
- Sigarayı bırakın
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Stresinizi yönetin
- Yumruk şeklinde uyumayın
- Geceleri bilek splinti kullanın
Tıbbi durumların kontrolü:
- Diyabetinizi takip edin
- Tiroid hastalığınızı tedavi ettirin
- Romatolojik hastalıklarınızı kontrol altında tutun
- Gebelikte belirtiler için doktora başvurun (doğum sonrası genellikle düzelir)