Genel Bakış
Diş çürüğü, ağızdaki bakterilerin oluşturduğu asidin diş yüzeyini (mine) ve daha sonra dentini eritmesi sonucu oluşan kalıcı hasardır. Dünyada en yaygın kronik hastalıklardan biridir; yetişkinlerin yaklaşık %90'ı en az bir kez diş çürüğü yaşar.
Erken evrede ağrı vermez; bu nedenle düzenli diş hekimi kontrolü çok önemlidir. Tedavi edilmediğinde diş kaybına ve ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.
Belirtiler
Çürük ilerledikçe belirtiler ortaya çıkar:
- Sıcak, soğuk veya tatlıya karşı diş hassasiyeti
- Diş ağrısı (özellikle yemek yerken)
- Dişte gözle görülür delik veya leke
- Diş yüzeyinde beyaz, kahverengi veya siyah noktalar
- Kötü ağız kokusu
- Yiyecek diş arasında sıkışması
- İlerlemiş durumlarda yüzde şişlik (apse)
- Diş çevresinde diş eti iltihabı
Nedenler
Çürük 4 etmenin bir araya gelmesiyle oluşur:
- Diş yüzeyinin uygun olması
- Plak bakterileri (özellikle Streptococcus mutans)
- Şekerli ve karbonhidratlı yiyecekler
- Zaman (asidin etki süresi)
Bakteriler şekeri sindirir ve asit üretir. Bu asit diş minesini eritir; tekrarlayan asit ataklar mineyi delip dentine ulaşır.
Risk Faktörleri
- Yetersiz ağız hijyeni (düzenli fırçalamama, diş ipi kullanmama)
- Sık şekerli ve nişastalı tüketim (özellikle gün boyu atıştırma)
- Şekerli içecekler, gazoz, meyve suları
- Yapışkan, asitli yiyecekler
- Ağız kuruluğu (tükürük azalması)
- Florür yetersizliği
- Yaş (çocuklar ve yaşlılarda risk yüksek)
- Diş yapısı bozuklukları
- Geri akış (reflü)
- Bazı yeme bozuklukları (anoreksi, bulimi)
- Bazı ilaçlar (ağız kurutucu etkili)
- Diş gıcırdatma
Komplikasyonlar
- Şiddetli diş ağrısı
- Diş apsesi (irin birikimi)
- Diş kaybı
- Çiğneme zorluğu
- Beslenme sorunları (özellikle çocuklarda)
- Konuşma sorunları
- Enfeksiyonun yayılması (sinüsler, çene kemiği, hatta beyin)
- Hayatı tehdit eden Ludwig anjini
- Sistemik etkiler (kalp kapak iltihabı)
Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı
- Diş ağrısı
- Sıcak/soğuğa hassasiyet
- Görünür çürük lekesi veya delik
- Yüzde veya çene altında şişlik
- Diş kırılması
- Kötü ağız kokusu kalıcıysa
- Rutin kontrol: 6 ayda bir diş hekimine gidin
Tanı ve Tedavi
Tanı: Görsel muayene ve diş röntgeni.
Tedavi (çürüğün derinliğine göre):
- Erken evre (mine): Florür uygulaması ile mine güçlendirilebilir
- Dolgu: Kompozit (beyaz) veya amalgam dolgu
- Kron (kaplama): Büyük çürüklerde
- Kanal tedavisi: Çürük sinire ulaştığında
- Diş çekimi: Kurtarılamayan dişler için
- İmplant veya köprü: Kayıp diş yerine
Önleme
Diş bakımı:
- Günde 2 kez (sabah ve akşam) 2 dakika fırçalayın
- Florürlü diş macunu kullanın
- Günde 1 kez diş ipi kullanın
- Antibakteriyel ağız çalkalayıcı kullanabilirsiniz
- Doğru fırçalama tekniği öğrenin
Beslenme:
- Şekerli yiyecek ve içecekleri sınırlayın
- Gün boyu atıştırmaktan kaçının
- Yapışkan tatlılardan uzak durun
- Bol su için
- Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin beslenin
Düzenli kontrol:
- 6 ayda bir diş hekimine gidin
- Profesyonel temizlik yaptırın
- Çocuklarda fissür örtücü (sealant) uygulanabilir
- Florür tedavisinden yararlanın
- Erken çürükleri ertelemeyin