Kronik böbrek hastalığı

Kronik böbrek hastalığı (KBH), böbreklerin 3 aydan uzun süre kalıcı işlev kaybına uğraması durumudur. Türkiye'de yetişkin nüfusun yaklaşık %15'inde görülür; yaklaşık 7-8 milyon kişi hasta. Erken evrelerde belirti vermediği için "sessiz hastalık" olarak adlandırılır.

İlerleyici bir hastalıktır; tedavi edilmediğinde son dönem böbrek yetmezliğine ilerleyerek diyaliz veya böbrek nakli gerektirir.

Belirtiler

• Yorgunluk, halsizlik

• Konsantrasyon güçlüğü

• İştahsızlık

• Bulantı, kusma

• Ayak bileklerinde, ellerde, yüzde şişlik

• İdrar miktarında değişiklik (artma veya azalma)

• Köpüklü idrar (proteinüri)

• Sık idrara çıkma (özellikle geceleri)

• Kanlı idrar

• Kaşıntı (uremik)

• Kas krampları

• Uyku bozuklukları

• Yüksek tansiyon

• Nefes darlığı (akciğerde sıvı birikmesi)

• Cilt renginde değişiklik (sarı-gri)

• Ağızda metalik tat, kötü nefes

Evrelendirme (GFR'ye göre)

• Evre 1: GFR ≥90 (böbrek hasarı var ama normal işlev)

• Evre 2: GFR 60-89 (hafif kayıp)

• Evre 3a: GFR 45-59 (hafif-orta kayıp)

• Evre 3b: GFR 30-44 (orta-ağır kayıp)

• Evre 4: GFR 15-29 (ağır kayıp)

• Evre 5: GFR <15 (böbrek yetmezliği — son dönem)

Nedenler

• Diyabet (%35-40)

• Yüksek tansiyon (%25-30)

• Glomerulonefrit

• Polikistik böbrek hastalığı

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

• İdrar yolu tıkanıklığı (taş, prostat büyümesi)

• Sık ağrı kesici kullanımı (NSAİİ)

• Otoimmün hastalıklar (lupus)

• Konjenital böbrek hastalıkları

• Toksinler, ağır metaller

Risk Faktörleri

• Diyabet

• Yüksek tansiyon

• Kalp damar hastalıkları

• Ailede böbrek hastalığı öyküsü

• 60 yaş üstü

• Sigara

• Obezite

• Sık NSAİİ kullanımı

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

• Böbrek taşı öyküsü

• Etnik köken (bazı topluluklar)

Komplikasyonlar

• Hipertansiyon

• Anemi

• Kemik hastalığı (renal osteodistrofi)

• Elektrolit bozuklukları (hiperkalemi, hipokalsemi)

• Asidoz

• Kalp-damar hastalıkları (en sık ölüm nedeni)

• Sıvı yüklenmesi (akciğer ödemi, kalp yetmezliği)

• Uremi

• Bağışıklık zayıflığı

• Beslenme bozukluğu

• Son dönem böbrek yetmezliği

• Ölüm

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı

• Risk grubundaysanız yıllık kontrol (diyabetik, hipertansif, ailede böbrek hastalığı olanlar)

• Belirtilerden bir veya daha fazlası varsa

• İdrar şikayetleri

• Yüksek tansiyon ve şeker tanısı varsa

• Açıklanamayan halsizlik, ödem, iştahsızlık

Tanı ve Tedavi

• Kan testleri:

• Serum kreatinin

• eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı)

• BUN, üre

• Elektrolitler (potasyum, sodyum, kalsiyum, fosfor)

• Hemoglobin (anemi)

• PTH (kemik hastalığı)

• Vitamin D

• İdrar testleri:

• İdrar tahlili

• Spot idrar albümin/kreatinin oranı

• 24 saatlik idrar protein

• Görüntüleme:

• Böbrek ultrasonu

• Gerekirse BT, MR

• Böbrek biyopsisi (bazı durumlarda)

• Hedef: <130/80 mmHg

• ACE inhibitörleri veya ARB'ler ilk seçim

• HbA1c hedefe göre <%7 veya bireyselleştirilmiş

• SGLT2 inhibitörleri (empagliflozin, dapagliflozin) böbrek koruyucu

• GLP-1 agonistleri

• Tuz kısıtlaması (<5 g/gün)

• Protein kısıtlaması (evreye göre)

• Potasyum, fosfor kısıtlaması (ileri evrelerde)

• Bol sıvı (kısıtlamayı gerektiren durum yoksa)

• Anemi: Demir, B12, eritropoietin (Aranesp, Eprex)

• Kemik hastalığı: Aktif D vitamini, fosfor bağlayıcılar

• Asidoz: Bikarbonat

• Yüksek kolesterol: Statin

• Hemodiyaliz (haftada 3 kez, 4 saat)

• Periton diyalizi (evde, gece)

• Böbrek nakli (en iyi seçenek)

Önleme

• Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün, ilaçlarınızı aksatmayın

• Diyabetinizi sıkı takip edin

• Sigarayı bırakın

• Sağlıklı kilonuzu koruyun

• Tuzu azaltın (günde 5 g altı)

• Bol su için (günde 2 L)

• Az işlenmiş gıdalar

• Yeterli protein (aşırıya kaçmayın)

• Sebze-meyve ağırlıklı beslenin

• NSAİİ ağrı kesicileri (ibuprofen, naproksen) gereksiz kullanmayın

• Reçetesiz "bitkisel" ilaçlardan uzak durun

• Yıllık böbrek fonksiyon testi (risk grubundaysanız)

• İdrar yolu enfeksiyonlarını ihmal etmeyin

• Böbrek taşlarını takip ettirin

• Düzenli egzersiz

• Alkolü sınırlayın

• Yeterince uyuyun