Genel Bakış
Koroner arter hastalığı (KAH), kalbi besleyen damarların (koroner arterler) yağlı plaklarla daralması veya tıkanması sonucu kalp kasına yetersiz kan ve oksijen gitmesi durumudur. Türkiye'de ve dünyada en sık ölüm nedenidir.
Damar duvarındaki ateroskleroz (damar sertliği) yavaş yavaş ilerler. Plak yırtıldığında veya pıhtı oluştuğunda kalp krizine yol açabilir.
Belirtiler
Erken evrelerde belirti olmayabilir. Damarlar yeterince daraldığında belirtiler ortaya çıkar:
- Anjina pektoris: Eforla ortaya çıkan göğüs ağrısı, baskı veya sıkışma hissi
- Ağrının kola, omuza, çeneye, sırta yayılması
- Nefes darlığı (özellikle eforla)
- Aşırı yorgunluk
- Çarpıntı, düzensiz kalp atışı
- Soğuk terleme
- Bulantı
- Baş dönmesi
Kadınlarda farklı belirtiler:
- Tipik göğüs ağrısı olmayabilir
- Sırt veya çene ağrısı
- Aşırı yorgunluk
- Sindirim sistemi şikayetleri
- Nefes darlığı tek belirti olabilir
Kalp krizi (acil):
- 15-20 dakikadan uzun süren göğüs ağrısı
- Dinlenmekle geçmez
- Soğuk ter, bulantı eşlik eder
Nedenler
Ateroskleroz (damar sertliği) süreci:
- Damar iç yüzeyi (endotel) hasar görür
- LDL kolesterol damar duvarına yerleşir
- İltihaplanma başlar
- Plak oluşur
- Plak büyür, damarı daraltır
- Plak yırtılırsa pıhtı oluşur, damar tıkanır
Risk Faktörleri
Değiştirilemeyen:
- Yaş (erkek 45+, kadın 55+)
- Cinsiyet (erkeklerde daha sık)
- Aile öyküsü (erken yaşta)
- Etnik köken
Değiştirilebilir:
- Sigara (en önemli)
- Yüksek tansiyon
- Yüksek LDL kolesterol
- Düşük HDL kolesterol
- Diyabet
- Obezite, özellikle abdominal
- Hareketsiz yaşam
- Stres
- Sağlıksız beslenme
- Aşırı alkol
- Uyku apnesi
- Kronik böbrek hastalığı
Komplikasyonlar
- Kalp krizi (miyokard enfarktüsü)
- Kalp yetmezliği
- Aritmi (özellikle ventriküler fibrilasyon)
- Ani kardiyak ölüm
- İnme
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Acil 112:
- Şiddetli göğüs ağrısı (15 dk üzeri)
- Yayılan ağrı (kol, çene, sırt)
- Soğuk ter, bulantı
- Nefes darlığı
- Bayılma
Plansız:
- Eforla göğüs ağrısı, nefes darlığı
- Yorgunluk artışı
- Çarpıntı, düzensiz kalp atışı
- 40 yaş üstü, risk grubu, hiç kontrolden geçmemiş bireyler
- Ailede erken kalp hastalığı öyküsü
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- EKG (istirahat ve efor)
- Ekokardiyografi
- Efor testi veya stres ekokardiyografi
- Miyokard perfüzyon sintigrafisi
- Koroner BT anjiyo
- Koroner anjiyografi (altın standart)
- Kan testleri: Lipid profili, troponin, BNP, HbA1c
Tedavi:
1. Yaşam tarzı değişiklikleri (her hasta için):
- Sigarayı bırakma
- Sağlıklı beslenme
- Düzenli egzersiz
- Kilo verme
- Stres yönetimi
2. İlaç tedavisi:
- Antiplatelet: Aspirin, klopidogrel (pıhtı önler)
- Statin: Kolesterol düşürür, plakları stabilize eder (atorvastatin, rosuvastatin)
- Beta blokerler: Kalp yükünü azaltır
- ACE inhibitörleri / ARB'ler: Damar koruyucu
- Nitratlar: Anjina için (nitrogliserin)
- Kalsiyum kanal blokerleri
3. Girişimsel tedaviler:
- Perkütan koroner girişim (PKG / Stent): Anjiyoda damar genişletme ve metal/ilaçlı stent yerleştirme
- Bypass cerrahisi (CABG): Tıkanan damarın etrafından alternatif damar yolu oluşturma — çok damar hastalığında
4. Kardiyak rehabilitasyon:
- Denetimli egzersiz programı
- Eğitim
- Psikolojik destek
Önleme
Sağlıklı beslenme:
- Akdeniz tarzı diyet
- Bol sebze, meyve
- Tam tahıllar
- Balık (haftada 2 kez)
- Zeytinyağı, kuruyemiş
- Az kırmızı et, işlenmiş et
- Az tuz, az şeker
- Doymuş ve trans yağlardan kaçının
Egzersiz:
- Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite
- Veya 75 dakika yüksek yoğunluk
- Haftada 2 gün kuvvet antrenmanı
Diğer önlemler:
- Sigarayı bırakın (en önemli)
- Sağlıklı kilonuzu koruyun (bel çevresi: erkek <94 cm, kadın <80 cm)
- Tansiyonunuzu kontrol altında tutun (<130/80)
- Kolesterolünüzü kontrol altında tutun (LDL <100 veya hedefe göre <70)
- Diyabetinizi kontrol edin
- Alkolü sınırlayın
- Stresi yönetin
- Yeterince uyuyun (7-8 saat)
- Düzenli sağlık kontrolü (40 yaş üstü yılda 1 kez)
- Risk hesaplama yaptırın
- Aile öyküsü varsa erken taranma