Genel Bakış
COVID-19, SARS-CoV-2 virüsünün neden olduğu, 2019 sonunda ortaya çıkan bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Hafif soğuk algınlığı belirtilerinden ağır zatürre, çoklu organ yetmezliği ve ölüme kadar geniş bir tabloya yol açabilir.
Aşılar, hastalığın ağır seyirli ve ölümcül formlarını büyük ölçüde önlemektedir. Türkiye'de pandemi süresinde milyonlarca kişi etkilenmiştir.
Belirtiler
Belirtiler virüsle temastan 2-14 gün sonra (ortalama 5 gün) başlar:
Yaygın belirtiler:
- Ateş, üşüme, titreme
- Öksürük (kuru veya balgamlı)
- Yorgunluk, halsizlik
- Boğaz ağrısı
- Baş ağrısı
- Kas ve eklem ağrıları
- Burun akıntısı veya tıkanıklığı
- Koku ve tat alma kaybı (özellikle ilk varyantlarda belirgin)
Daha az görülen belirtiler:
- İshal, bulantı, kusma
- Karın ağrısı
- Konjonktivit (göz kızarıklığı)
- Cilt döküntüleri
Ciddi belirtiler (acil müdahale gerektirir):
- Nefes darlığı, nefes alma güçlüğü
- Göğüste sürekli ağrı veya baskı hissi
- Dudak veya yüzde morarma
- Konfüzyon, bilinç kaybı
- Konuşamama, hareket edememe
Nedenler
SARS-CoV-2 virüsü; öksürük, hapşırma, konuşma veya nefes verme yoluyla yayılan damlacıklar ve aerosoller aracılığıyla bulaşır. Yakın temas ve kapalı, havalandırması yetersiz ortamlar bulaş riskini artırır.
Risk Faktörleri (Ağır Hastalık İçin)
- 65 yaş ve üzeri
- Kronik hastalıklar (diyabet, kalp, akciğer, böbrek)
- Obezite
- Kanser
- Bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı
- Gebelik
- Sigara kullanımı
- Aşılanmamış olmak
Komplikasyonlar
- Akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS)
- Pnömoni
- Tromboembolik olaylar (pıhtı atması)
- Kalp tutulumu (miyokardit)
- Böbrek yetmezliği
- Multiorgan yetmezliği
- Sekonder bakteriyel enfeksiyonlar
- Uzun COVID: Aylarca süren yorgunluk, nefes darlığı, beyin sisi, çarpıntı
- Çocuklarda MIS-C: Multisistem inflamatuar sendrom
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Acil müdahale gereken durumlar:
- Nefes darlığı
- Sürekli göğüs ağrısı
- Bilinç bulanıklığı
- Dudak/yüzde morarma
- Yüksek ateşin 3 günden uzun sürmesi
Hafif belirtilerde evde izolasyon ve gözlem yeterlidir. Risk grubundakiler erken antiviral tedavi için doktora başvurmalıdır.
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- PCR testi (altın standart)
- Hızlı antijen testi
- Antikor testi (geçirilmiş enfeksiyon için)
- Akciğer BT'si (komplikasyon durumunda)
Tedavi:
- Hafif vakalar: evde dinlenme, bol sıvı, parasetamol
- Risk grubunda erken antiviral tedavi (paxlovid, molnupiravir)
- Hastane tedavisi: oksijen, kortikosteroidler (deksametazon), antikoagülan
- Ağır vakalarda yoğun bakım, mekanik ventilasyon
- Antibiyotikler yalnızca bakteriyel komplikasyon varsa
Önleme
- Aşı: En etkili koruyucu yöntem; rapel dozları aksatmayın
- Maske kullanımı (kalabalık kapalı yerlerde)
- Sık el yıkama veya el dezenfektanı kullanımı
- Kapalı ortamları havalandırın
- Hasta kişilerden uzak durun
- Belirti varsa evde kalın, test yaptırın
- Bağışıklığınızı güçlü tutun
- Risk gruplarını koruyun