Genel Bakış
Sistit, idrar kesesinin (mesane) iltihaplanmasıdır. Genellikle bakteriyel idrar yolu enfeksiyonu sonucu gelişir. Kadınlarda erkeklerden çok daha sık görülür; üreme çağındaki kadınların yaklaşık yarısı hayatları boyunca en az bir kez sistit yaşar.
Çoğunlukla bakteriyel enfeksiyona bağlıdır; ancak ilaç, radyasyon, kimyasallar veya başka tahriş edici faktörler de neden olabilir.
Belirtiler
- İdrar yaparken yanma, ağrı (dizüri)
- Sık idrara çıkma isteği
- Az miktarda idrar yapma
- İdrarda kötü koku
- Bulanık veya kanlı idrar
- Alt karında baskı, dolgunluk hissi
- Hafif ateş (genelde yüksek değil)
- Pelvik bölgede rahatsızlık
- Geceleri sık idrara kalkma
Yaşlılarda farklı belirtiler:
- Konfüzyon, ajitasyon
- Yere düşme
- Beslenmeyi reddetme
- İdrar kaçırma
Çocuklarda:
- Ateş
- Karın ağrısı
- İştahsızlık
- Kusma
- Sık idrar kaçırma (önceden kuru olan çocukta)
Türleri
- Bakteriyel sistit (en yaygın)
- İlaç kaynaklı sistit: Bazı kemoterapi ilaçları
- Radyasyon sistiti
- Yabancı cisim sistiti: Kateter
- Kimyasal sistit: Hijyen ürünleri
- İnterstisyel sistit: Kronik, kanıtlanmış sebebi yok
Nedenler
Bakteriyel:
- Escherichia coli (en yaygın, %80-90)
- Klebsiella, Proteus, Enterokoklar
Bulaşma yolları:
- Bağırsaktan üretra yoluyla yukarı çıkma
- Cinsel ilişki sonrası
- Kateterler
- Tıbbi prosedürler
Risk Faktörleri
Kadınlarda:
- Anatomik (kısa üretra, üretranın anüse yakınlığı)
- Cinsel aktivite
- Diyafram, spermisidler
- Menopoz (östrojen azalması)
- Gebelik
Genel:
- Önceki idrar yolu enfeksiyonu
- İdrar akışını engelleyen durumlar (taş, prostat)
- Kateter kullanımı
- Diyabet
- Bağışıklık zayıflığı
- Yeterli su içmemek
- İdrarı uzun süre tutmak
- Hijyen alışkanlıkları
- Doğum kontrol yöntemleri
Komplikasyonlar
- Tekrarlayan enfeksiyonlar
- Böbrek enfeksiyonu (piyelonefrit)
- Kan dolaşımı enfeksiyonu (sepsis)
- Hematüri (idrarda kan)
- Gebelikte komplikasyonlar (erken doğum)
- İdrar yolunda yapısal değişiklikler
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Sistit belirtileri varsa
- 2 günden uzun süren şikayetler
- Tekrarlayan vakalar
- Kanlı idrar
- Yan ağrısı, ateş, titreme (üst yol enfeksiyonu)
- Gebelikte herhangi bir idrar şikayeti
- Erkek hastada
- Çocukta idrar şikayeti
- Diyabetik, bağışıklık zayıf hastalarda
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- İdrar tahlili (lökosit, nitrit, bakteri, kan)
- İdrar kültürü (kesin tanı + antibiyotik duyarlılığı)
- Kan testleri (gerekirse)
- Sistoskopi (tekrarlayan vakalarda)
- Görüntüleme: Ultrason, BT (komplike vakalarda)
Tedavi:
Akut bakteriyel sistit:
- Antibiyotikler (3-7 gün):
- Nitrofurantoin
- Trimetoprim-sulfametoksazol
- Fosfomisin (tek doz)
- Sefalosporin
- Florokinolonlar (siprofloksasin) — son seçim
Belirtilere yönelik tedavi:
- Bol sıvı tüketimi
- Ağrı kesici (parasetamol, fenazopiridin)
- Sıcak uygulama (alt karın)
Tekrarlayan sistit:
- Düşük doz uzun süreli antibiyotik
- İlişki sonrası tek doz antibiyotik (cinsel aktiviteye bağlı)
- Menopoz sonrası vajinal östrojen krem
- D-mannoz
- Kızılcık suyu/tabletleri
- Probiyotikler
Önleme
Hijyen alışkanlıkları:
- Tuvalet sonrası önden arkaya silinin (kadınlar)
- Cinsel ilişki sonrası idrar yapın
- Cinsel ilişki öncesi-sonrası temizlik
- Vajinal duş yapmayın
- Aşırı parfümlü hijyen ürünlerinden kaçının
- Pamuklu iç çamaşırı tercih edin
- Sıkı pantolonlardan kaçının
Beslenme ve sıvı:
- Günde 2-2,5 litre su için
- Kızılcık suyu (özellikle tekrarlayanlarda)
- Kafeini sınırlayın
- Alkolü sınırlayın
- Asitli besinleri sınırlayın
Davranışsal:
- İdrarı tutmayın
- Sık tuvalete gidin
- Cinsel ilişki sırasında uygun lubrikant kullanın
- Doğum kontrol yöntemini gözden geçirin (diyafram, spermisit yerine başka seçenekler)
- Kabızlığı önleyin
Tıbbi:
- Diyabetinizi kontrol edin
- Menopozda lokal östrojen düşünün
- Anatomik sorunları tedavi ettirin
- Düzenli takip altında olun