Genel Bakış
Kalp krizi (miyokard enfarktüsü), kalp kasını besleyen koroner atardamarlardan birinin tıkanması sonucu kalp kasının bir bölümüne oksijen ulaşamaması ve hasar görmesidir. Türkiye'de yılda yaklaşık 200.000 kişi kalp krizi geçirir ve önde gelen ölüm nedenidir.
Her dakika önemlidir. Erken müdahale (ilk 90 dakika içinde) hayat kurtarır ve kalp hasarını minimize eder.
Belirtiler
Klasik belirtiler:
- Göğüs ağrısı veya baskı hissi (genellikle sol göğüste, 15-20 dakikadan uzun)
- Ağrının sol kola, omuza, çeneye, sırta yayılması
- Nefes darlığı
- Soğuk terleme
- Bulantı, kusma
- Baş dönmesi, bayılma hissi
- Aşırı yorgunluk
- Çarpıntı
- Anksiyete, ölüm korkusu
Kadın, yaşlı ve diyabetik hastalarda farklı belirtiler:
- Tipik göğüs ağrısı olmayabilir
- Sırt veya çene ağrısı
- Aşırı yorgunluk (günler öncesinden)
- Sindirim sistemi şikayetleri (mide bulantısı, hazımsızlık)
- Nefes darlığı tek belirti olabilir
Nedenler
Kalp krizi büyük çoğunlukla koroner arterlerdeki ateroskleroza (damar sertliği) bağlıdır. Damar duvarındaki yağ plakları çatlar; üzerinde pıhtı oluşur ve damarı tıkar.
Diğer nedenler:
- Koroner arter spazmı
- Bazı uyuşturucular (kokain)
- Spontan koroner diseksiyon
- Embolizm
- Şiddetli aşırı stres
Risk Faktörleri
Değiştirilemeyen:
- Yaş (erkeklerde 45, kadınlarda 55 üstü)
- Cinsiyet (erkeklerde daha sık)
- Aile öyküsü
- Etnik köken
Değiştirilebilir:
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- Diyabet
- Sigara
- Obezite
- Hareketsiz yaşam
- Stres
- Sağlıksız beslenme
- Aşırı alkol
- Madde kullanımı
- Uyku apnesi
Komplikasyonlar
- Aritmi (özellikle ventriküler fibrilasyon)
- Kalp yetmezliği
- Kardiyojenik şok
- Kalp duvarının yırtılması
- Kalp kapağı sorunları
- Tromboembolizm
- Ani kardiyak ölüm
Acil Durum: 112'yi Hemen Arayın
Kalp krizi şüphesinde:
- 112'yi arayın (kendiniz hastaneye gitmeyin)
- Hastayı oturtun veya rahat pozisyona getirin
- Sıkı giysileri gevşetin
- Hasta bilinçliyse aspirin çiğnetin (300 mg)
- Daha önce nitrogliserin reçete edildiyse dilaltı verin
- Hasta bilinçsizse ve nabız yoksa CPR (kalp masajı) başlatın
- Mümkünse otomatik eksternal defibrilatör (OED) kullanın
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- EKG (hemen, kritik)
- Kan tetkikleri (troponin, CK-MB)
- Ekokardiyografi
- Koroner anjiyografi (kesin tanı ve tedavi)
Tedavi:
- Acil tedavi: Aspirin, antiplatelet (klopidogrel, tikagrelor), antikoagülan, oksijen, ağrı kesici
- Reperfüzyon: Primer perkütan koroner girişim (anjiyo ve stent) — altın standart
- Trombolitik tedavi: Anjiyoya ulaşılamıyorsa pıhtı çözücü ilaç
- Koroner bypass cerrahisi: Ciddi çok damar hastalığında
Uzun vadeli tedavi:
- Antiplatelet (aspirin, klopidogrel) ömür boyu
- Statin (kolesterol)
- Beta bloker
- ACE inhibitörü
- Kardiyak rehabilitasyon
Önleme
- Tansiyonunuzu kontrol altında tutun
- Kolesterolünüzü düzenli takip edin
- Diyabeti kontrol edin
- Sigarayı bırakın
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Düzenli egzersiz yapın (haftada 150 dakika)
- Akdeniz tarzı beslenin (sebze, meyve, balık, zeytinyağı)
- Aşırı tuz, doymuş yağ, şekerden kaçının
- Alkolü sınırlayın
- Stresi yönetin
- Düzenli sağlık kontrolü yaptırın
- Kalp krizi belirtilerini öğrenin