Hemoroid (basur), anüs çevresindeki damarların şişmesi ve genişlemesi durumudur. Halk arasında "basur" olarak bilinir. Yetişkinlerin %50'si hayat boyunca hemoroid yaşar; 50 yaş üstünde sıklığı belirgin artar.
Çok sık görülmesine rağmen tabu kabul edildiği için geç tanı konur. Aslında tedavisi kolay ve etkili bir hastalıktır.
Türleri
1. İç (internal) hemoroid:
- Anüsün iç kısmında
- Genellikle ağrısız
- Kanama başlıca belirti
- Evreleme:
- Evre 1: İç hemoroid, dışarı sarkmaz
- Evre 2: Dışkılarken sarkar, kendiliğinden geri çekilir
- Evre 3: Sarkar, elle geri konulur
- Evre 4: Sürekli sarkmış, geri konulamaz
2. Dış (eksternal) hemoroid:
- Anüsün dışında
- Ağrılı, kaşıntılı
- Trombozlanırsa şiddetli ağrı
Belirtiler
İç hemoroid:
- Dışkıda parlak kırmızı kan (tuvalet kağıdında veya klozette)
- Anüsten sarkma hissi
- Kaşıntı, tahriş
- Mukus akıntısı
- Tam boşalmama hissi
- Genelde ağrısız
Dış hemoroid:
- Anüs çevresinde şişlik, sertlik
- Ağrı, hassasiyet
- Kaşıntı
- Trombozlu hemoroid: ani şiddetli ağrı, mor-siyah renk
- Otururken ağrı artışı
- Tuvalet sonrası ağrı
Nedenler
Anüsteki damarların aşırı basınç veya gerginlikle şişmesi:
- Tuvalette aşırı ıkınma
- Kabızlık
- İshal (kronik)
- Uzun süre tuvalette oturma
- Hareketsizlik
- Hamilelik
- Obezite
- Lifli beslenmemek
- Aşırı ağırlık kaldırma
- Yaşlanma (damar duvarlarının zayıflaması)
Risk Faktörleri
- Kabızlık veya kronik ishal
- Yetersiz lif tüketimi
- Yetersiz su
- Aşırı kilo
- Hamilelik
- Yaş (50 üstü)
- Aile öyküsü
- Anal seks
- Uzun süre ayakta durma veya oturma
- Ağır kaldırma
Komplikasyonlar
- Anemi (kronik kanama)
- Tromboz (ani şiddetli ağrı)
- Sıkışan (incarcerated) hemoroid
- Strangülasyon (kan akışı kesilirse)
- Anal fissür
- Anal fistül
- İdrar retansiyonu
- Yaşam kalitesinde düşüş
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
- Rektal kanama (mutlaka değerlendirilmeli - kanser ayırıcı tanı)
- Şiddetli ağrı
- Tezgah üstü ilaçlara yanıt vermeyen şikayetler
- Trombozlu hemoroid (ani sert şişlik)
- Sarkmış hemoroid
- Tekrarlayan vakalar
- 50 yaş üstü ilk kez yaşanan şikayet
- Ailede kolon kanseri öyküsü
- Halsizlik, solgunluk (anemi belirtisi)
Acil:
- Şiddetli kanama
- Şiddetli ağrı, ateş
- Şok belirtileri
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Fizik muayene
- Anoskopi (anal kanal muayenesi)
- Sigmoidoskopi / kolonoskopi (özellikle 50 yaş üstünde, kanser dışlamak için)
Tedavi:
1. Konservatif tedavi (Evre 1-2 ve dış hemoroidler için):
*Beslenme ve yaşam tarzı:*
- Lifli beslenme (günde 25-30 g)
- Bol su (günde 2-2,5 L)
- Lif takviyesi (psyllium)
- Düzenli egzersiz
- Tuvalette uzun oturmama
- Aşırı ıkınmama
- Doğru tuvalet pozisyonu (ayakları hafif yükseltme)
*İlaçlar:*
- Topikal kremler (hidrokortizon, lidokain)
- Fitoterapi (at kestanesi, diosmin)
- Ağrı kesici (parasetamol)
- Yumuşatıcılar (kabızlık önlemek için)
- Sıcak su banyoları (sitz banyo, günde 2-3 kez, 10-15 dk)
2. Ofis prosedürleri (Evre 2-3):
- Lastik bant ligasyonu (en yaygın)
- Skleroterapi
- İnfraruj koagülasyon
- Bipolar koagülasyon
3. Cerrahi (Evre 3-4):
- Hemoroidektomi: Hemoroidlerin cerrahi olarak çıkarılması
- Stapler hemoroidopeksi
- THD/HAL (transanal hemoroid dearterizasyonu)
- Lazer hemoroidoplasti
4. Trombozlu hemoroid:
- İlk 48-72 saatte cerrahi (pıhtı çıkarılması)
- Sonraki dönemde konservatif
Önleme
Beslenme:
- Günde 25-30 g lif (sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller)
- Bol su (günde 2-2,5 L)
- Az işlenmiş gıda
- Acı, baharatlı yiyecekleri azaltmak
- Kafeini sınırlamak
Tuvalet alışkanlıkları:
- İhtiyacınız olduğunda ertelemeyin
- Tuvalette uzun süre oturmayın (5-10 dk yeterli)
- Aşırı ıkınmayın
- Tuvalet sonrası nazik temizlik (ıslak mendil veya bidet)
- Sert tuvalet kağıdından kaçının
Yaşam tarzı:
- Düzenli egzersiz
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Uzun süre oturmayın (her saat 5 dk yürüyün)
- Doğru kaldırma tekniği
- Sigarayı bırakın
Gebelikte:
- Sık pozisyon değiştirin
- Sol yan yatın
- Bol su, lifli besinler
- Egzersiz (doktor onayı ile)
- Kabızlık önleyin