Genel Bakış
Kalp yetmezliği, kalbin vücudun ihtiyaç duyduğu miktarda kan ve oksijen pompalayamadığı kronik, ilerleyici bir durumdur. Türkiye'de yaklaşık 1 milyon kalp yetmezliği hastası vardır; yaş arttıkça sıklığı belirgin artar.
Kalp tamamen "durmuyor" anlamına gelmez; yetersiz çalışır. Doğru tedavi ile yaşam kalitesi ve süresi belirgin artırılabilir.
Türleri
Sol kalp yetmezliği:
- HFrEF (azalmış ejeksiyon fraksiyonu): EF <%40, sistolik disfonksiyon
- HFmrEF (orta düzey): EF %40-49
- HFpEF (korunmuş ejeksiyon fraksiyonu): EF ≥%50, diyastolik disfonksiyon
Sağ kalp yetmezliği:
- Sol yetmezliğe bağlı veya pulmoner hipertansiyon sonrası
Evreler (NYHA):
- Evre I: Belirtisiz
- Evre II: Hafif eforla belirti
- Evre III: Az eforla belirti
- Evre IV: İstirahatte de belirti
Belirtiler
- Nefes darlığı (önce eforla, sonra istirahatte)
- Yatınca nefes darlığı (ortopne) - yastığa ihtiyaç
- Gece uykudan uyandıran nefes darlığı (paroksismal noktürnal dispne)
- Aşırı yorgunluk, halsizlik
- Ayak bileği, bacak, karın şişmesi (ödem)
- Hızlı, düzensiz kalp atışı
- Kuru, kalıcı öksürük (özellikle yatınca)
- Pembe-köpüklü balgam
- Azalmış idrar miktarı (gündüz), gece sık idrar
- Karın şişkinliği, iştahsızlık
- Bulantı
- Konsantrasyon güçlüğü, konfüzyon
- Çarpıntı
- Hızlı kilo alımı (sıvı tutulumu)
Nedenler
En sık nedenler:
- Koroner arter hastalığı ve kalp krizi öyküsü (%70)
- Yüksek tansiyon
- Diyabet
- Kalp kapağı hastalıkları
- Kardiyomiyopatiler (genetik, viral, alkolik)
- Aritmi (özellikle atriyal fibrilasyon)
- Doğuştan kalp hastalıkları
- Tiroid bozuklukları
- Anemi
- Ağır enfeksiyonlar (miyokardit)
- Kanser tedavileri (kemoterapi, radyoterapi)
- Toksinler: alkol, kokain
Risk Faktörleri
- Koroner arter hastalığı, kalp krizi öyküsü
- Yüksek tansiyon
- Diyabet
- Obezite
- Sigara
- Yüksek kolesterol
- Uyku apnesi
- Yaş (65 üstü)
- Aile öyküsü
- Bazı ilaçlar (NSAİİ, bazı kemoterapi)
- Aşırı alkol
- Aritmiler
- Tiroid hastalıkları
Komplikasyonlar
- Böbrek hasarı/yetmezliği
- Karaciğer hasarı
- Kalp kapağı sorunları
- Aritmiler (özellikle atriyal fibrilasyon)
- Ani kardiyak ölüm
- Tromboembolizm (pıhtı)
- Akciğer ödemi (akut)
- Kalp krizi
- Ölüm
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Plansız:
- Yeni başlayan nefes darlığı (eforla)
- Ayak bileği şişmesi
- Açıklanamayan kilo alımı (3 gün içinde 2 kg üstü)
- Aşırı yorgunluk
- Gece uykudan uyandıran nefes darlığı
- Sık çarpıntı
Acil 112:
- Şiddetli, ani başlayan nefes darlığı
- Pembe-köpüklü balgam
- Göğüs ağrısı
- Bayılma
- Bilinç değişikliği
- Mavi dudaklar, tırnaklar
- Aşırı şişmiş ayaklar/bacak
- Aniden kötüleşen belirtiler
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Fizik muayene
- Ekokardiyografi (EF hesaplanır, kritik test)
- EKG
- Akciğer grafisi
- Kan testleri: BNP/NT-proBNP (yüksek), kreatinin, elektrolitler, troponin, tiroid, anemi
- Egzersiz testi
- Kalp MR'ı
- Koroner anjiyo (iskemik nedeni dışlamak için)
- Sağ kalp kateterizasyonu
Tedavi:
1. İlaç tedavisi (HFrEF için temel - dörtlü tedavi):
- ACE inhibitörleri / ARB / ARNI: Sakubitril-valsartan, lisinopril, losartan
- Beta blokerler: Bisoprolol, karvedilol, metoprolol
- Aldosteron antagonistleri: Spironolakton, eplerenon
- SGLT2 inhibitörleri: Dapagliflozin, empagliflozin (kalp koruyucu)
Diğer ilaçlar:
- Diüretikler (idrar söktürücü): Furosemid, torasemid (sıvı çekmek için)
- Digoksin (seçilmiş hastalarda)
- İvabradin (yüksek kalp hızı)
- Vericiguat (yeni)
- Antikoagülanlar (aritmi varsa)
2. Cihaz tedavileri:
- ICD (implante edilebilir defibrilatör): Ani kardiyak ölümü önler
- CRT (kalp resenkronizasyon tedavisi): Kalp pili ile pompayı senkronize eder
- LVAD (sol ventrikül destek cihazı): Bekleme veya kalıcı
3. Cerrahi:
- Koroner bypass
- Kalp kapak ameliyatları
- Kalp nakli (son evre)
4. Yaşam tarzı (çok önemli):
- Tuzu kısıtlama (<5 g/gün, ağır vakada <2 g)
- Sıvı kısıtlaması (gerekirse, günde 1,5-2 L)
- Günlük kilo takibi (3 günde 2 kg artış uyarıdır)
- Kalp egzersizi (rehabilitasyon)
- Alkol kısıtlaması
- Sigarayı bırakma
- Kalp dostu beslenme (Akdeniz)
5. Aşılar:
- Yıllık grip
- Pnömokok
- COVID-19
Önleme
Risk faktörlerini kontrol altına alın:
- Tansiyonunuzu kontrol edin
- Diyabetinizi yönetin
- Kolesterolünüzü düşürün
- Sigarayı bırakın
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Düzenli egzersiz yapın (haftada 150 dk)
- Akdeniz tarzı beslenin
- Aşırı tuz, doymuş yağ, şekerden kaçının
- Alkolü sınırlayın
- Stresi yönetin
- Yeterince uyuyun (7-8 saat)
- Uyku apneniz varsa tedavi ettirin
- Düzenli sağlık kontrolü (40 yaş üstü yıllık)
- Kalp krizi geçirdiyseniz ikincil koruma
- Aile öyküsü varsa erken tarama