Genel Bakış
Bel fıtığı (disk hernisi), omurganın iki vertebrası arasındaki yastıkçık (disk) yapısının dış halkasının yırtılarak içeriğinin dışarı çıkması ve sinir kökünü sıkıştırmasıdır. Türkiye'de yılda 1-2 milyon kişi bel fıtığı tanısı alır; yetişkinlerin %1-3'ünü etkiler.
En sık bel (L4-L5, L5-S1) ve boyun (C5-C6, C6-C7) bölgelerinde görülür. Çoğu vaka konservatif tedaviyle iyileşir.
Belirtiler
Fıtığın konumuna göre değişir.
Bel fıtığı:
- Bel ağrısı
- Bacağa yayılan ağrı (siyatik):
- Kalçadan başlar
- Uyluk arkasından geçer
- Bacak, ayağa kadar uzanır
- Bacakta uyuşma, karıncalanma
- Bacak veya ayakta güçsüzlük
- Ayak parmağını kaldırmada zorluk
- Öksürme, hapşırmayla artan ağrı
- Oturmakla artan, ayakta veya yatınca azalan ağrı (genellikle)
Boyun fıtığı:
- Boyun ağrısı
- Kola, ele yayılan ağrı
- Kolda uyuşma, karıncalanma
- El kavrama gücünde azalma
- Omuz ağrısı
- Baş ağrısı
Şiddetli, acil durumlar (Cauda Equina sendromu):
- İdrar veya gaita kontrolü kaybı
- Genital bölgede uyuşma (eyer anestezisi)
- Her iki bacakta güçsüzlük
- Şiddetli, ilerleyici güçsüzlük
- Acil cerrahi gerektirir!
Nedenler
- Yaşa bağlı dejenerasyon (en yaygın)
- Diskin su içeriği azalır, esnekliği kaybolur
- Ani aşırı yüklenme
- Yanlış kaldırma tekniği
- Travma, kaza
- Tekrarlayan zorlanmalar
- Genetik yatkınlık
Risk Faktörleri
- Yaş: 30-50 yaş arası en sık
- Erkek olmak (2 kat)
- Aşırı kilo
- Ağır kaldırma
- Tekrarlayıcı hareketler (eğilme, dönme)
- Uzun süre oturma (özellikle masa başı)
- Sigara kullanımı (disk beslenmesini bozar)
- Yüksek riskli meslekler (inşaat, sağlık çalışanları)
- Aile öyküsü
- Hareketsizlik, zayıf sırt/karın kasları
- Yanlış oturma alışkanlıkları
Komplikasyonlar
- Kronik ağrı
- Sinir hasarı (uyuşma, güçsüzlük kalıcı olabilir)
- Cauda Equina sendromu (acil!)
- İdrar/gaita inkontinansı (acil!)
- Mesleki kayıplar
- Yaşam kalitesinde düşüş
- Depresyon
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Acil 112 / hastane:
- İdrar veya gaita kontrolünün kaybı
- Genital bölgede uyuşma
- Her iki bacakta güçsüzlük
- Hızla ilerleyen güçsüzlük
- Ateş + bel ağrısı
- Şiddetli travma sonrası
Plansız:
- 6 haftadan uzun süren ağrı
- Bacağa yayılan ağrı
- Uyuşma, karıncalanma
- Hafif güçsüzlük
- İstirahatte de geçmeyen ağrı
- Gece ağrıdan uyanma
- 50 yaş üstü yeni başlayan ağrı
- Açıklanamayan kilo kaybı
Tanı ve Tedavi
Tanı:
- Fizik muayene (düz bacak kaldırma testi, refleksler, güç testleri)
- MR (altın standart)
- BT (MR uygun değilse)
- Röntgen (kemik patolojileri)
- EMG (sinir iletim çalışması)
- Miyelografi (nadiren)
Tedavi:
Vakaların %85-90'ı cerrahi olmadan iyileşir.
1. Konservatif tedavi (ilk 6-12 hafta):
İstirahat ve aktivite:
- Kısa süreli (1-2 gün) yatak istirahati
- Sonra kademeli aktivite
- Uzun süreli yatış zararlı
İlaçlar:
- NSAİİ (ibuprofen, naproksen, diklofenak)
- Parasetamol
- Kas gevşeticiler (kısa süreli)
- Nöropatik ağrı kesiciler (gabapentin, pregabalin)
- Antidepresanlar (duloksetin - nöropatik ağrıda)
- Kortikosteroid (oral kısa süreli)
Fizik tedavi:
- Egzersiz programı (kor güçlendirme, esnetme)
- Manuel terapi
- Ultrason, TENS
- Sıcak-soğuk uygulama
- Postür eğitimi
- McKenzie egzersizleri
Diğer:
- Akupunktur
- Masaj
- Korse (kısa süreli)
2. Enjeksiyonlar:
- Epidural steroid enjeksiyonu: Sinir kökü çevresine
- Faset eklem enjeksiyonu
- Selektif sinir kökü blokajı
3. Cerrahi:
Endikasyonlar:
- 6-12 haftalık konservatif tedaviye yanıt yok
- İlerleyici nörolojik kayıp
- Cauda Equina sendromu (acil)
- Şiddetli, dayanılmaz ağrı
- Atlet, mesleki gereksinim
Yöntemler:
- Mikrodiskektomi: En yaygın, küçük kesi ile fıtığın çıkarılması
- Endoskopik diskektomi
- Lazer disk dekompresyon
- Disk protezi
- Spinal füzyon (omurga stabilizasyon)
- Laminektomi
Önleme ve Yaşam Tarzı
Doğru duruş:
- Otururken: ayaklar yere temas, sırt dik
- Ayakta: ağırlığı eşit dağıtın
- Ergonomik sandalye, masa
- Bilgisayar ekranı göz hizasında
- Telefon ekranını yukarı kaldırın (boyun için)
Doğru kaldırma:
- Dizlerinizi bükün (beli değil)
- Yükü vücuda yakın tutun
- Aniden dönmeyin
- 25 kg üstünde yardım isteyin
- Bel kasları yerine bacak kaslarını kullanın
Egzersiz:
- Düzenli egzersiz (haftada 150 dk)
- Kor güçlendirme (karın, sırt)
- Esneklik egzersizleri (yoga, pilates)
- Yüzme (eklem dostu)
- Yürüyüş
- Aşırı yüksek darbeli sporlardan kaçının
Yaşam tarzı:
- Sağlıklı kilonuzu koruyun
- Sigarayı bırakın (disk beslenmesi için)
- Sağlıklı beslenme (kalsiyum, D vitamini)
- Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın (her saat hareket)
- İyi kalitede yatak (orta sertlikte)
- Yan yatma (dizler arasına yastık)
- Stresi yönetin (kasları gevşetir)
- Yeterli uyku
- Doğru ayakkabı (topuk yastıklı)